Specjalizacja Kultura wizualna (2. stopień)

Specjalizacja „Kultura wizualna” kierowana jest do studentów i studentek studiów II stopnia. Specjalizacja została przygotowana i jest prowadzona przez Zakład Filmu i Kultury Wizualnej IKP.

Szczegółowych informacji udziela opiekunka specjalizacji dr Magda Szcześniak, na dyżurach lub mailowo: specjalizacjawizualna@gmail.com.

Idea specjalizacji

Program specjalizacji wiąże się z intensywnie rozwijającymi się w ostatnich latach badaniami nad wizualnością (visual studies). Specjalizacja „Kultura wizualna” pomyślana jest jako spójny, ale możliwie zróżnicowany projekt naukowo-dydaktyczny poszerzający namysł nad obrazem w ujęciu estetycznym (historia sztuki) czy „technologicznym” (medioznawstwo) o aspekt antropologiczny, historycznokulturowy, socjologiczny i filozoficzny. W programach poszczególnych zajęć (zarówno obowiązkowych, jak i konwersatoriów) wyraźnie obecna jest również perspektywa krytyczna, zorientowana na analizę i interpretację konkretnych zjawisk współczesnej sztuki i kultury audiowizualnej.

Pogląd mówiący o postępującej od połowy XX wieku „wizualizacji kultury” – choć rozpowszechniony i niebezzasadny – domaga się szerszego uzasadnienia, ale też głębszej krytyki i analizy opartej przede wszystkim na mocnych fundamentach teoretycznych. Zajęcia specjalizacyjne stawiają pytania o to, czym jest, w jaki sposób się przejawia, czym skutkuje i z czego wynika rola obrazu we współczesnej kulturze – i to zarówno na poziomie codziennych, najbardziej popularnych praktyk, jak i na gruncie koncepcji filozoficznych i teoretycznych. W badaniach nad wizualnością obraz nie jest traktowany wyłącznie jako dzieło sztuki, ale przede wszystkim jako „fakt społeczno-kulturowy”, jako jeden z ważniejszych elementów regulujących wzajemne relacje pomiędzy polem wizualnym a polem społecznym. Istotne jest również podkreślenie roli spojrzenia / widzenia w procesie tworzenia, odbierania i interpretowania zjawisk kultury współczesnej oraz przemian w ponowoczesnej filozofii podmiotu. Jeśli zatem przyjmujemy, że współczesna kultura jest kulturą wizualną, to pogłębianie i rozwijanie świadomości wizualnej – co leży u podstaw idei specjalizacji – okazuje się niezbędne, służy bowiem nie tylko analizie i interpretacji konkretnych obrazów czy mediów, lecz przede wszystkim umożliwia krytykę kultury w ogóle.

Celem programu „Kultura wizualna” jest wskazanie i praktyczne zweryfikowanie podstawowych kompetencji wizualnych koniecznych do bycia uczestnikiem kultury początków XXI wieku. Z tego względu tak ważne jest zachowanie w programie specjalizacji równowagi i właściwych proporcji pomiędzy zajęciami o charakterze teoretycznym, historycznym, analitycznym i praktycznym. Jej program przygotowuje zarówno do dalszej pracy naukowej (studia doktoranckie), jak i do pracy zawodowej w instytucjach kultury wymagającej świadomego, krytycznego i twórczego podejścia do obrazów i ich mediów.

Zapraszamy również na FB specjalizacji: Kultura Wizualna IKP UW.

Polecamy stronę czasopisma internetowego „Widok. Teorie i praktyki kultury wizualnej” (pismowidok.org), współtworzonego przez pracowników i doktorantów Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej.

Kwestie organizacyjne

Obowiązkowe zajęcia zaplanowane w programie specjalizacji realizowane będą na pierwszym i drugim roku studiów II stopnia. Studenci, którzy w terminie zaliczą wszystkie zajęcia przewidziane w programie specjalizacji oraz zrealizują minimum programowe studiów na kierunku „kulturoznawstwo” i obronią egzamin magisterski, otrzymają wraz z dyplomem zaświadczenie o ukończeniu specjalizacji.

Termin rekrutacji 2020/2021:

Zapisy na specjalizację rozpoczną się 1 października i potrwają do 10 października 2020. Listy przyjętych zostaną ogłoszone 12 października 2020. Zajęcia specjalizacyjne rozpoczną się w pierwszym tygodniu semestru zimowego.

Kwalifikacja na podstawie punktacji uzyskanej podczas rekrutacji na studia (IKP oraz MISH, jeśli minimum programowe jest realizowane w IKP) i formularza zgłoszeniowego przesłanego na adres: specjalizacjawizualna@gmail.com

Limit miejsc: 18-25 osób
Specjalizacja nieodpłatna

Formularz rekrutacyjny do ściągnięcia:

formularz-specjalizacje_kultura_wizualna (3)

 

Program specjalizacji

W ramach specjalizacji „Kultura wizualna” proponujemy (dla cyklu 9, rozpoczynającego specjalizację w roku 2020/2021) 240 godz. zajęć obowiązkowych [26 ECTS] łącznie na I i II roku (jest to pula wchodząca w skład zajęć do wyboru/bloków tematycznych przewidzianych w programie studiów II stopnia i obowiązujących wszystkich studentów):

– 180 godz. na I roku (w tym jeden egzamin) [20 ECTS];

– 60 godz. na II roku (w tym jeden egzamin) [6 ECTS];

Wszyscy studenci specjalizacji realizują pełen program studiów II stopnia IKP.

 

Specjalizacja „Kultura wizualna” – rok I, 2020/2021. CYKL 9
Specjalizacja „Kultura wizualna”terminy zajęćrodzaj zajęćsposób zaliczeniapunkty ECTS
dr hab. Iwona Kurz: Od fotografii do Facebooka. Podmiot nowoczesny i praktyki mediów wizualnychwtorek, 13.15-14.45
(I i II semestr)
ćwiczenia,
60 godz.
egzamin7 ECTS
dr Paulina Kwiatkowska: Historie filmówczwartek, 13.15-16.30, zajęcia podwójne
(I semestr)
ćwiczenia,
60 godz.
zaliczenie6 ECTS
dr Łukasz Zaremba: Metody badań wizualnych Iśroda, 11:30-13.00, s. 7 (II semestr)ćwiczenia,
30 godz.
zaliczenie4 ECTS
dr Łukasz Zaremba: Strategie badawczo-wystawiennicze muzeów wobec pandemii. Warsztat (do wyboru I)Środa, 16.45-20.00, zajęcia co dwa tygodnie,
I semestr
ćwiczenia,
30 godz.
zaliczenie3 ECTS
dr Justyna Jaworska: Warsztat krytyczny. (do wyboru II)Środa, 16.45-20.00, zajęcia co dwa tygodnie, II semestrćwiczenia,
30 godz.
zaliczenie3 ECTS
Razem180 godz. obowiązkowych wykładów,
ćwiczeń, warsztatów
1 egzamin20 ECTS
Specjalizacja „Kultura wizualna” – rok II, 2020/2021. CYKL 8 (kontynuacja)
Specjalizacja „Kultura wizualna”terminy zajęćrodzaj zajęćsposób zaliczeniapunkty ECTS
dr Łukasz Zaremba: Metody badań wizualnych IIśroda, 11:30-13.00, s. 7 (I semestr)ćwiczenia, 30 godz.egzamin4 ECTS
dr hab. Wojciech Michera: Narratologia wizualnaponiedziałek, 15.00-16.30, s.9 (I sem.) 30 godz.zaliczenie2 ECTS
Razem60 godz. obowiązkowych wykładów i ćwiczeń1 egzamin6 ECTS
Specjalizacja „Kultura wizualna” – rok II, 2021/2022. CYKL 9 (kontynuacja w przyszłym r. ak.)

Specjalizacja „Kultura wizualna”terminy zajęćrodzaj zajęćsposób zaliczeniapunkty ECTS
dr Łukasz Zaremba: Metody badań wizualnych II(I semestr)ćwiczenia, 30 godz.egzamin4 ECTS
dr hab. Wojciech Michera: Narratologia wizualna(I semestr)ćwiczenia, 30 godz.zaliczenie2 ECTS
Razem60 godz. obowiązkowych wykładów i ćwiczeń1 egzamin6 ECTS

 

Dodatkowo studenci mogą rejestrować się na konwersatoria z oferty Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej oraz innych Zakładów IKP.

Opis zajęć obowiązkowych

Od fotografii do Facebooka
dr hab. Iwona Kurz
Celem zajęć jest zbadanie przekształceń kultury nowoczesnej i ponowoczesnej za pośrednictwem przemian sceny widzenia (patrzenia i bycia oglądanym), z uwzględnieniem zarówno „społecznej konstrukcji pola wizualnego”, jak i „wizualnej konstrukcji pola społecznego” (jak chciałby W.J.T. Mitchell). Program opiera się na analizie konkretnych dzieł i/lub gatunków sztuk/mediów wizualnych, wpisanych w porządek chronologiczny, ale z wyraźną perspektywą dnia dzisiejszego jako punktem odniesienia. Badanie wybranych – symptomatycznych i emblematycznych – obrazów malarskich, fotografii, filmów, materiałów telewizyjnych, praktyk medialnych – ma pozwolić na dostrzeżenie przemian pola wizualnego: przesunięć w relacjach rzeczywistość – artysta – dzieło – odbiorca jako objawów przekształceń wymiarów nowoczesnej tożsamości: płci, rasy, pamięci, ciała w kontekście przemian historyczno-społeczno-kulturowych, estetycznych i medialnych, prowadzących do narodzin współczesnego podmiotu. Chodzi także o wychwycenie dynamiki działania obrazów jako ekspresji i jako narzędzia wpływu, dyskursu wizualnego jako instrumentu ideologii i subwersyjnego środka oporu. Tematem jest foto-tożsamość – identyfikacja nowoczesnego podmiotu zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i zbiorowym za sprawą nowoczesnych narzędzi przedstawiania.

Historie filmów
dr Paulina Kwiatkowska
Program zajęć zbudowany jest wokół kilku wybranych filmów – nie tyle po prostu „wybitnych” czy „najważniejszych” z perspektywy historii czy estetyki filmu, ile wyjątkowo dobrze nadających się do analizy pod kątem historycznym i teoretycznym. Chodzi o takie filmy, w których z jednej strony ścierają się tendencje kluczowe dla danego momentu w historii kina, z drugiej – ujawniają istotne spory i dyskusje właściwe dla rozwijającej się teorii kina. Wybrane filmy będą zatem każdorazowo pretekstem do zarysowania szerokich kontekstów społeczno-kulturowo-polityczno-ekonomicznych oraz do przetestowania konkretnych pojęć odnoszących się do statusu obrazu filmowego. Celem zajęć będzie – na najbardziej oczywistym poziomie – zwięzłe i przekrojowe uporządkowanie najważniejszych zjawisk z historii kina europejskiego i amerykańskiego. Ostatecznie chodzić będzie o wskazanie ścisłych powiązań pomiędzy rozwojem kina jako formy artystycznego wyrazu, języka, gałęzi przemysłu i rozrywki oraz narzędzia ideologii z ewolucją sposobów myślenia o tym medium – z pytaniami o status rzeczywistości, o rolę reżysera, miejsce widza, specyfikę doświadczenia kinowego czy intelektualny i afektywny potencjał kina.

Metody badań wizualnych
dr Łukasz Zaremba
Celem zajęć będzie rozpoznanie metodologicznych dyskusji we współczesnych interdyscyplinarnych badaniach wizualnych, ze szczególnym uwzględnieniem perspektyw studiów nad kulturą wizualną. Krytyczny przegląd metod badań wizualnych ma zbudować świadomość i czujność na wykorzystywane języki, ujęcia i wybierane tematy u studentek i studentów przygotowujących się do pisania pracy magisterskiej. Choć przegląd ten nie ma mieć charakteru historycznego omówienia, lecz prezentacji metod i perspektyw żywotnych współcześnie, w miarę możliwości budowany będzie na zestawieniach historycznych inspiracji i urwanych ścieżek z aktualnie rozwijanymi ujęciami metodologicznymi (przykładowo: Warburg–Didi-Huberman, Gombrich–Bryson, Barthes–Bal, Sontag–Azoulay, Panofsky– Mitchell).

Narratologia wizualna
dr hab. Wojciech Michera
Klasyczna narratologia lat 60. zajmowała się przede wszystkim strukturami fabularnymi utworów literackich (baśni, powieści). W latach 70. uwaga badaczy skupiła się na relacji między fabułą a poziomem jej narracyjnej ekspozycji (dyskurs, tekst), nadal jednak w kontekście dzieł literackich. Modele narratologiczne dość szybko jednak zaczęto stosować także w badaniach nad filmem (zarówno analiza fabuły, jak i całej konstrukcji narracyjnej), następnie zaś w pracy nad obrazami wizualnymi pozbawionymi diachronicznej fabuły (jak obraz malarski lub fotografia, instalacje plastyczne, „nowe media”). Narratologię można też rozumieć jako nieusuwalny komponent innych, także poststrukturalistycznych dyskursów badawczych. Wykład stanowi wprowadzenie do narratologii wizualnej. Przedstawiony zostanie najpierw „uogólniony”, roboczy model tekstu narracyjnego, a następnie możliwości jego zastosowania w sferze mediów wizualnych, takich jak obraz malarski (w różnych jego modalnościach odbiorczych), komiks, fotografia, film. Materiałem poglądowym będą często „teksty” nietypowe, „graniczne” (np. filmy eksperymentalne, instalacje, niektóre przedsięwzięcia w dziedzinie „nowych mediów”), zmuszające do ciągłego poddawania próbom i przekształcania wyjściowego modelu. Jednym ze szczegółowych celów wykładu jest wyostrzenie konceptualnej różnicy między pojęciem „medium”, jako odnoszącym się zasadniczo do procedury „zapisu”, a pojęciem „narracji”, funkcjonującym przede wszystkim w perspektywie „lektury”.

Materia obrazu
dr hab. Wojciech Michera
Zgodnie z tradycją metafizyczną (Platon, Arystoteles, Plotyn, Ojcowie Kościoła) „materia” jest bytem niekompletnym, niezróżnicowanym, pozbawionym formy nieprzejrzystym substratem; mówiąc krótko – jest niebytem, naznaczonym brakiem, wprowadzający w obszar istnienia „pożądanie” i „zło”. „Materia” obrazu zatem to ten jego aspekt, którego nie można redukować do wymiaru „odniesienia” i utożsamiać z „reprezentacją”, zarówno w sensie mimetycznym (perceptualizm), jak i symbolicznym (ikonologia). Jest to swoiście „nieprawy” wymiar bytu ikonicznego, sam w sobie niewyrażalny, nieprzejrzystość, zdradzająca się zaledwie jako kres, granica reprezentacji, jej paradoksalny mechanizm. Na wykładzie omawiane są wybrane tematy uszczegółowiające tytułowe zagadnienie (między innymi perspektywa i podmiot, spojrzenie, relacja między obrazem i słowem, rama i parergon, subjectile, tło i powierzchnia, obraz dialektyczny) oraz związane z nimi koncepcje ikonologiczne (m.in. Maurice Blanchot, Jacques Derrida, Jacques Lacan, W.J.T. Mitchell, Norman Bryson, Mieke Bal, Svietlana Alpers, Louis Marin, Hubert Damisch, Daniel Arasse, Georges Didi-Huberman).

Warsztaty (uwaga – jeden warsztat obowiązkowy):

Warsztat krytyczny
dr Justyna Jaworska
Celem zajęć jest doskonalenie warsztatu pisarskiego, przede wszystkim związanego z tworzeniem małych form krytycznych – recenzji, analizy, polemiki – na tematy dotyczące kultury wizualnej. Ćwiczenia polegają na regularnym pisaniu krótkich prac, które następnie są dyskutowane przez całą grupę, zarówno pod kątem ich zawartości – konstrukcji i przejrzystości wywodu, precyzji argumentacji – jak i stylu oraz formy językowej. Podczas części spotkań omawiane są także wybrane, klasyczne artykuły dotyczące pracy i zadań krytyka.

Strategie badawczo-wystawiennicze muzeów wobec pandemii. Warsztat
dr Łukasz Zaremba

„Warsztat poświęcony jest badawczym wymiarom działalności współczesnych polskich instytucji artystycznych. Skupia się na artystycznych, wystawienniczych i instytucjonalnych strategiach prezentacji wiedzy. W obliczu czasowego zamknięcia, „dystansowania społecznego” i długiej niepewności związanej z pandemią warsztat skupi się na analizie rekonfiguracji formatów i celów działalności instytucji artystycznych. Pandemia utrudniła, ale i podała w wątpliwość wiele przezroczystych dotychczas założeń dotyczących „właściwych” zadań muzeum i produkcji artystycznej; spowodowała również zwrócenie się ku nieoczywistym remediacjom, a zarazem podkreśliła jeszcze raz niepewną sytuację finansową pracy artystycznej.”

Instytut Kultury Polskiej
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel.+48 22 552 03 24
22 552 26 04

Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 552 00 00
NIP 525-001-12-66

Wydział Polonistyki

Projekt i realizacja:
rzeczyobrazkowe.pl