Seweryn Kuśmierczyk, Tarkowski. Encyklopedia, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2023.
Pierwsze w skali międzynarodowej kompendium wiedzy na temat życia i twórczości rosyjskiego reżysera Andrieja Tarkowskiego (1932–1986), jednego z najwybitniejszych twórców w historii kina. Jest to rodzaj monografii ujętej w formę 359 obszernych haseł w układzie alfabetycznym. Książkę, liczącą 534 strony, otwiera indeks tematyczny zestawiający hasła w następujące grupy: Filmy fabularne, Inne prace twórcze i zamierzenia, O sztuce filmowej, Tarkowski o innych, inni o Tarkowskim, Droga życia, O zasadach życia. Hasła zawierają szczegółową analizę i interpretację wszystkich filmów Tarkowskiego, przedstawiają okoliczności ich powstania, pracę na planie i spotykające twórcę utrudnienia. Zostały omówione spektakle teatralne, niezrealizowane scenariusze i projekty twórcze. Przywołano fragmenty wypowiedzi i publikacji reżysera na temat sztuki filmowej. Hasła umożliwiają wgląd w metodę twórczą Tarkowskiego i jego autorską filozofię kina. Zostały przytoczone opinie reżysera na temat innych twórców oraz dotyczące Tarkowskiego świadectwa jego współpracowników, przyjaciół i rodziny. Hasła przedstawiają również drogę życia reżysera i omawiają najważniejsze zasady odnoszące się do życia człowieka, o których twórca mówił w swoich wywiadach i wystąpieniach
Tarkowski. Encyklopedia jest zaproszeniem do podróży po artystycznym uniwersum Andrieja Tarkowskiego.
A compendium of knowledge about life and works of a Russian film director, Andrei Tarkovsky. A kind of monograph in the form of extensive entries of a different nature, in an alphabetical order, preceded with an index in which they are grouped thematically. The book includes the chronology of Tarkovsky’s life and works, his filmography and extensive bibliography.
Nagroda Komitetu Nauk o Sztuce Polskiej Akademii Nauk za wybitne osiągnięcie w dyscyplinie nauk o sztuce, w zakresie filmoznawstwa (2024).
„Tarkowski. Encykopedia stanowi jedną z najdonioślejszych w nauce światowej syntez życia i twórczości Andrieja Tarkowskiego (1932-1986), łącząc wiedzę o biografii wielkiego rosyjskiego reżysera i o jego eseistyce z drobiazgową analizą wszystkich zrealizowanych przezeń filmów, i to przy uwzględnieniu ich recepcji, co – w obliczu skomplikowanej biografii reżysera – uznać wypada za specjalne osiągnięcie”.
(z recenzji profesorskiej prof. dr hab. Tadeusza Lubelskiego)
„Monografia Tarkowski. Encyklopedia jest tekstem kompletnym. Eksponując aspekty dzieła artystycznego rosyjskiego reżysera, pozwala się zapoznać z całą jego twórczością. Niekwestionowaną zaletą monografii jest nadto komunikatywność przekazu i różnorodność analizowanego materiału. Oryginalna forma wypowiedzi i holistyczność ujęcia w większym stopniu otwierają dyskurs naukowy na odbiorcę. W praktyce wygląda to tak, że alfabetyczny układ haseł jest co najwyżej sposobem szybkiego orientowania się w budowie monografii. W rzeczywistości dużo ciekawsza jest lektura poszczególnych grup tematycznych w porządku chronologicznym i wertowanie książki w poszukiwaniu odpowiedniego ciągu logicznego wywodu, i
to bez konieczności (choć i nie bez dodatkowych korzyści) zagłębiania się w hasła zestawione w sposób alfabetyczny na danej stronie z hasłem poszukiwanym. To wszystko sprawia, że monografię można przeczytać od początku do końca, ale
można ją też studiowa6 niemal bez końca, zapoznawać się z tym, co znajduje się wokół, i antycypować kolejne rozdziały, a także wiązać w całość to, co zostało już przyswojone w trakcie lektury. Wreszcie ten rodzaj uporządkowania materiału pozwala na bardziej samodzielne i szybsze (w zależności od zainteresowań) studium przedmiotu, czego świadom był doskonale autor monografii. Poziom merytoryczny książki poszerza perspektywę poznawczą o inne konteksty niż stricte filmowe, co związanie jest oczywiście z charakterem twórczości filmowej i literackiej Tarkowskiego, który z racji wyksztalcenia i przygotowania do pracy twórczej stawia przed badaczem najwyższe wymagania. Innymi słowy, Seweryn Kuśmierczyk chcąc objąć w całości przedmiot swoich badań musiał przemierzyć drogę, którą przebył sam reżyser. Dokonanie tego w pierwszych pracach o Tarkowskim wydawało się nieprawdopodobieństwem, teraz pozostaje faktem. Monografia Tarkowski. Encyklopedia jest pracą naukową jedyną w swoim rodzaju, niemającą swego odpowiednika nawet w badaniach międzynarodowych”.
(z recenzji profesorskiej prof. dr hab. Krzysztofa Kozłowskiego)