Indywidualne

  • 2021

Barbara Dynda – Oddolny feminizm w Polsce okresu transformacji i posttransformacji. Analiza dyskursów, praktyk i tożsamości na przykładzie polskich zinów feministycznych po 1989 roku

program: Preludium, Narodowe Centrum Nauki
czas trwania: 36 miesięcy 2021–2024

Celem projektu jest analiza przemian oddolnych dyskursów, praktyk i tożsamości feministycznych w Polsce okresu transformacji i dekad późniejszych na przykładzie polskich zinów kobiecych tworzonych po 1989 roku. Badania polegać będą na intersekcjonalnej perspektywie historyczno-etnograficznej, opierającej się na analizie poszczególnych wydawnictw, obserwacji uczestniczącej oraz na przeprowadzeniu wywiadów z zakresu metody historii mówionej z przedstawicielkami środowisk, które – njnj - począwszy od lat 90. - były silnie zaangażowane w wytwarzanie i dystrybuowanie polskich zinów feministycznych. Metody te pozwolą na dotarcie do emancypacyjnego wymiaru procesów społecznych, które towarzyszyły praktykom współtworzenia polskich zinów feministycznych, upowszechniając tym samym wiedzę na temat historii i działalności kulturowej kobiet. Główne pytania badawcze, które pojawiają się w ramach projektu brzmią następująco: Jakie znaczenie w konstruowaniu polskich tożsamości feministycznych po 1989 roku odgrywały praktyki związane z twórczością zinów? Jaki był wpływ marginalnych, oddolnych grup feministycznych - w tym feminizmu anarchistycznego i nieheteronormatywnego - na polski feminizm neoliberalny po 1989 roku? Jaka była relacja polskiego feminizmu do procesów i zmian kształtujących feminizm globalny, konstruowany w oparciu o idee feminizmu anglo-amerykańskiego? Jakie formy przybierają współczesne praktyki wytwarzania i dystrybuowania zinów w Polsce? I wreszcie: czy poszczególne grupy i stowarzyszenia, które w latach 90. koncentrowały się wokół produkcji zinów feministycznych, wciąż odgrywają istotną rolę społeczną w konstruowaniu polskiego feminizmu?

Agata Koprowicz – Między podporządkowaniem a emancypacją. Historia kulturowa fotografii chłopów w Królestwie Polskim i Galicji (1846–1905)

Program: Preludium, Narodowe Centrum Nauki,
Czas trwania projektu: 36 miesięcy (2021–2024)

Głównym celem projektu jest ukazanie przemian tożsamości warstwy chłopskiej z perspektywy wizualnej, wybierając fotografię jako główne medium ukazujące zmiany. Przedmiotem mojego zainteresowania są dziewiętnastowieczne fotografie chłopów i chłopek na ziemiach polskich, tworzone zarówno przez zawodowych fotografów, amatorów, jak i samych chłopów. Użycie fotografii i praktyka fotografowania w zależności od kontekstu kulturowo-społecznego niosły za sobą odmienne znaczenia. Fotografia, traktowana jako dokument osobisty i tworzona przez samych chłopów, stanowi istotne źródło wiedzy o samorozumieniu i zmianach w samopostrzeganiu członków warstwy chłopskiej. Z kolei fotografia wytwarzana przez zawodowych fotografów z zewnątrz fotografowanej kultury często miała wymiar ideologiczny, a choć jej przeznaczenie było naukowe, to służyć mogła politycznym interesom inteligencji i ziemiaństwa. Zbadanie napięcia między uprzedmiotowieniem a upodmiotowieniem dostrzeganym w fotografii, co więcej, napięcia między podporządkowaniem a emancypacją polskich chłopów z wizualnej perspektywy jest kluczowe dla projektu. Analiza dziewiętnastowiecznych zdjęć chłopów, oprócz pogłębienia wiedzy na temat kulturowo-społecznego wymiaru fotografii, jest zatem także aktem wydobycia (mikro)historii podporządkowanych. Stawiam sobie następujące pytania badawcze: Jak w fotografii odbijały się przemiany tożsamości warstwy chłopskiej? W jakich celach wykorzystywano wytwarzane „odgórnie” przez zawodowych fotografów zdjęcia chłopów i chłopek? W jaki sposób chłopi i chłopki przedstawiali samych siebie na zdjęciach? Jak portretowali swoją kulturę pierwsi chłopscy fotografowie? W jaki sposób fotografia przyczyniła się do konsolidacji warstwy chłopskiej, a w jaki sposób przyczyniła się do pogłębienia zróżnicowania społecznego wewnątrz grupy?

 

 

  • 2020

Piotr Kubkowski - Ministerstwo Polskości: podróże –krajobrazy – teksty. Kulturowa historia ruchu krajoznawczego od 1873 roku do końca lat 20. XX wieku

czas trwania: 36 miesięcy 2020–2023

program: SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Przedmiotem badań jest działalność polskich krajoznawców, zrzeszających się w stowarzyszeniach i klubach, organizujących wycieczki po ziemiach polskich, fotografujących krajobrazy i opisujących je. Celem badań jest zrozumienie znaczenia tych praktyk kulturowych dla wytwarzania polskiej tożsamości narodowej. Prosta definicja krajoznawstwa nie istnieje. Niektórzy członkowie ruchu uważali je za dyscyplinę naukową i formułowali jej metodologię, inni wskazywali na służebną rolę praktyk krajoznawczych wobec nauki (nauk przyrodniczych, historii, etnografii itp.), jeszcze inni uważali krajoznawstwo za działalność wychowawczą i kulturotwórczą, formułując jej ideologiczne manifesty. I rzeczywiście, przed 1918 ruch krajoznawczy (a zwłaszcza PTK) nazywany był często „Ministerstwem Polskości”. Jeśli rozwiniemy tę metaforę, możemy uznać krajoznawców za swego rodzaju urzędników zarządzających polską tożsamością narodową – w warunkach braku państwowości lub w czasie, gdy jej fundamenty nie są jeszcze stabilne. Badania oparte są na hipotezie, że krajoznawstwo odegrało ważną rolę w procesach wytwarzania tożsamości narodowej. Produkowało tę tożsamość nie tylko przy pomocy słowa pisanego i mówionego, lecz przede wszystkim poprzez chodzenie i patrzenie. Te pozornie niewinne i nieistotne praktyki cielesno-zmysłowe nie miały przełożenia na faktyczne przyswajanie sobie terytoriów i ich łączenie w jeden organizm państwowy. A jednak to właśnie podczas wędrówek wykształcał się kanon krajobrazów, „wspólnych” polskich widoków – stanowiący podstawę dla postulowanej demokratycznej, nowoczesnej „wspólnoty wyobrażonej”.

Marlena Rycombel„Projekty lepszej gospodarki? Etnograficzne studia nad inicjatywami oddolnych walut lokalnych”

Program: Preludium, Narodowe Centrum Nauki

Czas trwania: 36 miesięcy 2020-2023

Waluty lokalne to pieniądze emitowane zwykle przez podmioty niepaństwowe zarówno w formie gotówkowej, jak i bezgotówkowej. Używane są na terenie określonego regionu bądź wśród konkretnej społeczności. Systemy walut lokalnych to najczęściej przedsięwzięcia niszowe, skupiające po kilkaset, kilkadziesiąt użytkowników. Niemniej jednak nie brakuje przykładów inicjatyw, które przebyły drogę od małych projektów społeczności oddolnych do systemów o istotnej skali – przykładem może być WIR szwajcarski istniejący od 1934 roku  i angażujący współcześnie 60 tysięcy użytkowników czy argentyńska waluta lokalna créditos, której w czasie kryzysu finansowego lat 90. używało 7% tamtejszego społeczeństwa. Głównym celem projektu jest porównawczy opis etnograficzny systemów walut lokalnych (community currency systems). Aby zrealizować plan, przeprowadzone zostaną badania terenowe oraz wywiady z liderami i użytkownikami przedsięwzięć. Obserwowane będę następujące ruchy walut lokalnych: „Zielony – Polska Waluta Lokalna”, londyński „Brixton Pound”, WIR szwajcarski. Przedmiotem zainteresowania będą również waluty oparte na blockchainie: szwajcarska waluta „Léman” oraz kenijskie waluty lokalne koordynowane przez fundację „Grassroots Economics”. Podstawowe pytanie badawcze brzmi: jakie są warunki kulturowe, ekonomiczne, środowiskowe i instytucjonalne powstania i trwania przedsięwzięć walut lokalnych? Czy istnieją perspektywy ich długofalowego rozwoju? Jeśli są to głównie systemy krótkotrwałe, dlaczego tak się dzieje? Szczegółowe pytania badawcze są następujące: 1. Jakie są glokalne regularności i kontekstualności badanych inicjatyw? 2. Jakie idee i systemy przekonań stoją za systemami walut lokalnych? 3. Jak ustosunkowują się liderzy badanych przeze mnie walut lokalnych do blockchainowych innowacji technologicznych? Czy blockchain to technologia nadziei? A może jednak narzędzie budzące niepokój?

  • 2019

Marcin Gołąb – „Dziecko i dzieciństwo w powojennej Polsce (1944-1956)”

Program: Preludium, Narodowe Centrum Nauki, Czas trwania projektu: 24 miesiące (2019-2021)

Celem projektu jest opis oraz analiza sytuacji dziecka w Polsce bezpośrednio po II wojnie światowej, co będzie możliwe dzięki przyjęciu dwóch uzupełniających się perspektyw. Pierwsza perspektywa obejmować będzie, w miarę możliwości, pełne przedstawienie ram instytucjonalnych opieki nad dzieckiem w Polsce w analizowanym okresie, a także zewnętrznych wyobrażeń o dzieciństwie (to, jak dzieci i dzieciństwo widziane są przez dorosłych oraz w praktykach dorosłych). Drugie podejście opierać się będzie na analizie źródeł historycznych tworzonych przez dzieci (rysunki, korespondencja, wypracowania szkolne, dzienniki osobiste), które nie tylko uzupełnią wiedzę o dzieciństwie w badanym okresie, ale także przybliżą perspektywę codziennego życia dziecka w powojennej Polsce.  Jednym z założeń projektu jest zbadanie, czy doświadczenia dziecka były naznaczone przez wojnę lub powojenną indoktrynację, czy też zachowane przekazy dziecięce koncentrują się na innych obszarach życia. Weryfikacji poddanych zostanie kilka hipotez badawczych. Pierwsza hipoteza głosi, że powojenne przemiany społeczne, gospodarcze i polityczne w szczególny sposób przyczyniły się do zmiany sytuacji dzieci i ich rodzin, na przykład poprzez budowę żłobków, przedszkoli i świetlic, choć zmiany te nie musiały mieć wyłącznie pozytywnego charakteru. Druga hipoteza dotyczy podrzędnej pozycji dzieci w społeczeństwie powojennym, które mimo podkreślania znaczenia dzieciństwa w oficjalnych przekazach z lat 40. i 50. czyni z dzieci przedmiot, a nie podmiot polityki państwa. Trzecia hipoteza odnosi się do szerokiego spojrzenia na zmiany kulturowe i dotyczy zakończenia w okresie powojennym zasadniczej zmiany w postrzeganiu dzieciństwa, która rozpoczęła się na przełomie wieków i wraz ze zmianami politycznymi stopniowo wpływała na szerokie kręgi społeczne i oznaczała postawienie dziecka w centrum życia społecznego, co niekoniecznie oznaczało uzyskanie przez dziecko podmiotowości.

  • 2018

Agata Łuksza - „Polska publiczność teatralna w XIX wieku – rewizje. Historia widzów teatralnych w perspektywie studiów fanowskich"

czas trwania: 36 miesięcy 2018–2021

program: SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest zbadanie historii publiczności teatralnej na ziemiach polskich w XIX wieku, szczególnie w Warszawie, przez pryzmat praktyk i doświadczeń najbardziej zagorzałych widzów teatralnych, których proponuję nazywać „fanami teatru”. Chodzi zatem o przyjrzenie się polskiej kulturze teatralnej XIX wieku z perspektywy publiczności, a nie autorów dramatycznych, arcydzieł scenicznych czy wielkich aktorów epoki. W projekcie centralne miejsce zajmują ci widzowie, których zachowania często interpretowano jako przesadne, w złym guście, niestosowne, a które być może w jakiś sposób podważały istniejący wówczas porządek wartości moralnych i estetycznych. W projekcie interesować mnie będą między innymi takie zagadnienia, jak: relacja między tożsamością fanowską a narodową; klasowy i etniczny profil fanów; popularne gusta teatralne; wymiar handlowy i komercyjny przedstawienia teatralnego; konflikty między fanami, między fanami a innymi widzami; relacja między fanami a instytucją teatralną; międzynarodowy wymiar kultury fanowskiej; kobiece fandomy. Projekt odwołuje się do badań prowadzonych w różnych dyscyplinach, takich jak studia fanowskie, studia nad publicznością (audience studies), studia historyczno-teatralne i kulturoznawcze. Badania prowadzone będą na różnorodnych źródłach z epoki (np. fotografie, karykatury, pamiętniki, materiały prasowe, mapy, afisze, egzemplarze teatralne, teksty dramatyczne, literatura piękna). Zastosowana w projekcie metodologia ma służyć z jednej strony krytycznemu zbadaniu powstających w XIX wieku reprezentacji publiczności teatralnej, a zwłaszcza fanów teatru (a więc: kto, dlaczego, w jakich mediach i z jakiej pozycji społecznej wytwarzał takie reprezentacje), a z drugiej strony – próbie odzyskania praktyk, doświadczeń, preferencji i tożsamości fanów na tle ówczesnej publiczności.

 

Magda SzcześniakPoruszenia. Emocje w wyobrażeniach awansu i deklasacji w kulturze polskiej lat 1944-1981"

czas trwania: 36 miesięcy, 2018-2020

program: SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Celem naukowym projektu jest stworzenie obrazu awansu i deklasacji w Polsce w latach 1944–1981z perspektywy towarzyszących im emocji. W efekcie badań opartych na wyselekcjonowanym zestawie różnorodnych źródeł wyodrębnione zostaną charakterystyczne dla procesów zmiany pozycji klasowej w powojennej Polsce formuły emocji – ewoluujące, przejawiające się w różnych mediach i rejestrach, schematy emocjonalnych przemian, afektywnych reakcji, sploty uczuć wynikające z nowo przyjętej pozycji. Badane narzędziami socjologicznymi, awans i deklasacja uwidaczniają się przede wszystkim w ruchu (migracjach i przeprowadzkach bądź przeciwnie, tkwienia w miejscu) i przyroście bądź spadku (kapitału ekonomicznego, społecznego i kulturowego). Pierwotny sposób doznawania procesów awansu i deklasacji – jako dziejących się, raczej niż już dokonanych, a więc możliwych do zmierzenia i wyrażenia w formie materialnych zdobyczy – ujawnia się jednak przede wszystkim w emocjach. To ich obecność w tekstach i obrazach, ich formy wyrażania się, staną się przedmiotem interdyscyplinarnej analizy. Awans i deklasacja doświadczane są – indywidualnie i zbiorowo – jako entuzjazm i radość, wzruszenie, lęk, miłość, nadzieja, żal, gniew, duma, zazdrość czy litość. Spojrzenie na świadectwa awansu i deklasacji przez soczewkę emocji pozwoli na uchwycenie ich rozciągnięcia w czasie, procesualności, oczywistych i ukrytych sprzeczności, a czasem wręcz niemożliwości całkowitego dokonania się. Punktem wyjściowym projektu jest więc pytanie o to, w jaki sposób społeczeństwo polskie przeżywa i wyraża doświadczenie radykalnej przemiany struktury społecznej? Projekt dążyć więc będzie do wskazania charakterystycznych dla omawianego okresu modeli reprezentacji awansu i deklasacji, skrywających w sobie określone przekonania na temat struktury klasowej oraz procesów mobilności społecznej. Zakres czasowy projektu wyznaczają daty 1944, ze względu na Manifest PKWN, zapowiadający m.in. reformę rolną – i 1981, rok końca nadziei na zbiorowy awans społeczny, wybrzmiewających jeszcze w stanowczych żądaniach „Solidarności”.

  • 2017

Agata Zborowska„Życie rzeczy w powojennej Polsce (1944-1949) – ich pochodzenie, praktyki, znaczenia w perspektywie kulturoznawczej”

czas trwania: 12 miesięcy (październik 2017–wrzesień 2018)

program: ETIUDA, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest analiza roli i znaczenia przedmiotów w Polsce w latach 1944–1956. To okres powojennego niedoboru, a zarazem ustanawiania nowego porządku gospodarczego, w którym konsumpcja ograniczała się często do towarów najpotrzebniejszych. Badanie prowadzone jest zatem nie w obrębie rozwiniętego systemu kapitalistycznego, lecz gospodarki centralnie planowanej, w założeniach eliminującej nadprodukcję, a w efekcie prowadzącej do niedoborów. Jego przedmiotem będą zarówno praktyki związane z rzeczami, jak i wyobrażenia – potrzeby, pragnienia i fantazje – na ich temat w pierwszych powojennych latach w Polsce. Zbadania wymaga sposób, w jaki funkcjonowały, relacja, w jakiej pozostawały dwie sfery: odgórna, związana ze strategiami, polityką i regulacjami na poziomie państwowym, oraz oddolna, obejmująca emocje i taktyki pojedynczych osób (Michel de Certeau). Przyjrzenie się rzeczom w relatywnie skrajnej kondycji pozwoli pokazać skomplikowane związki pomiędzy przedmiotami; relacje te w stabilnych warunkach pozostają zwykle niewidoczne.

  • 2016

 

Clara Zgoła – „Literackie praktykowanie miasta: paryskie tożsamości współczesnych powieściopisarzy francuskich”

czas trwania: 24 miesiące, 2016 – 2018
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest wskazanie obszaru, w który współczesne praktyki artystyczne – w tym wypadku głównie literackie – pozostają w uchwytnym związku z praktykami miejskimi, czyli sposobami korzystania z miasta, jego doświadczania, o(prze)pisywania, a także współtworzenia. W centrum refleksji w projekcie znajdują się dwa główne problemy: po pierwsze, analiza i interpretacja opowieści przestrzennych współczesnych powieściopisarzy francuskich, którzy swoją tożsamość, zarówno osobową, jak i artystyczną, definiują właśnie przez pryzmat poczucia paryskiej przynależności; po drugie, kwestia związków pomiędzy stosowanymi przez tych autorów technikami i strategiami literackimi a konkretnymi aspektami miejskiego środowiska, w którym te praktyki uzyskują swoje, nierzadko eksperymentalne, artykulacje. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że badana w projekcie twórczość prozatorska ma charakter autobiograficzny i hybrydowy. Główna hipoteza badawcza brzmi następująco: w przeciwieństwie do nowoczesności paryska, literacka ponowoczesność na ulicach nie została dotychczas odpowiednio zbadana. Cel ten wymaga zarówno odmiennego sformułowania przedmiotu badań – uwzględnienia kreacji z zakresu kultury neoawangardowej, kontr- i subkulturowej, jak i adekwatnej strategii interpretacyjnej – przeniesienia akcentów z historii reprezentacji na antropologicznie zorientowaną analizę praktyk kulturowych.


Jan Borowicz
- „Perwersje Holokaustowe. Pozycja polskiego świadka”

czas trwania: 36 miesięcy, luty 2016 - luty 2019
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

W polskiej pamięci o Holokauście znajdują się reprezentacje Zagłady wykraczające lub będące na granicy tego, co uznawane jest za poprawne, stosowne i możliwe. Najczęściej zbywane są one określeniami o „niestosowności”, „kiczu” czy „tandecie”, oskarżeniami o uruchamianie w widzu lub czytelniku „najniższych instynktów” albo o „epatowanie przemocą i seksualnością”. Wydaje się, że czasem ten wartościujący sąd etyczny lub estetyczny nie ujmuje tego, co niepokoi na głębszym, nieświadomym poziomie tych reprezentacji, czyli skrajnego zbrutalizowania lub naseksualizowania doświadczenia Holokaustu. Perwersyjna reprezentacja Holokaustu stanowiłaby taką formę przetworzenia doświadczenia, w której pewien jego niemożliwy do wytrzymania aspekt nabiera innego znaczenia – gdy skrajna przemoc nasycona jest seksualną przyjemnością. Główny cel projektu stanowi opis i analiza perwersyjnych reprezentacji Holokaustu w polskiej pamięci – przede wszystkim w ostatnich latach, gdy odchodzą ostatni świadkowie.

  • 2015

Agata Zborowska - „Życie rzeczy w powojennej Polsce (1944–1956). Praktyki i wyobrażenia”

czas trwania: 30 miesięcy (sierpień 2015-luty 2018)
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest analiza roli i znaczenia przedmiotów w Polsce w latach 1944–1956. To okres powojennego niedoboru, a zarazem ustanawiania nowego porządku gospodarczego, w którym konsumpcja ograniczała się często do towarów najpotrzebniejszych. Badanie prowadzone jest zatem nie w obrębie rozwiniętego systemu kapitalistycznego, lecz gospodarki centralnie planowanej, w założeniach eliminującej nadprodukcję, a w efekcie prowadzącej do niedoborów. Jego przedmiotem będą zarówno praktyki związane z rzeczami, jak i wyobrażenia – potrzeby, pragnienia i fantazje – na ich temat w pierwszych powojennych latach w Polsce. Zbadania wymaga sposób, w jaki funkcjonowały, relacja, w jakiej pozostawały dwie sfery: odgórna, związana ze strategiami, polityką i regulacjami na poziomie państwowym, oraz oddolna, obejmująca emocje i taktyki pojedynczych osób (Michel de Certeau). Przyjrzenie się rzeczom w relatywnie skrajnej kondycji pozwoli pokazać skomplikowane związki pomiędzy przedmiotami; relacje te w stabilnych warunkach pozostają zwykle niewidoczne.

Katarzyna Kułakowska - „Ruch teatralnej kontrkultury w Polsce z perspektywy jego uczestniczek”

czas trwania: 15 miesięcy (lipiec 2015 – styczeń 2017)
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest zbadanie i opis interpretacji doświadczenia aktorek związanych z teatralną kontrkulturą w Polsce, ujętego przez nie w formę narracji biograficznych oraz podejmowanej przez nie działalności teatralnej. Na podstawie wstępnych rozpoznań autorka projektu formułuje hipotezę, że bycie kobietą w teatrze kontrkultury jest doświadczeniem szczególnym, stojącym ostatecznie w sprzeczności z głównymi postulatami ruchu.
W efekcie analizy zrekonstruowanych przez uczestniczki tego ruchu ich własnych doświadczeń, projekt ma nie tylko przywrócić pamięć o aktorkach, których twórcza działalność była pomijana w dotychczasowych syntezach teatrologicznych, lecz także podjąć próbę odczytania na nowo historii teatralnej kontrkultury w Polsce. Ponadto, traktując grupę teatralną jako „typ idealny” modelu życia społecznego, projekt umożliwi podjęcie refleksji nad podstawowymi dla kultury wzorcami, w szczególności dotyczącymi płci i przypisanych jej ról społecznych.
Najważniejszą dla przedstawionego projektu kategorią badawczą jest doświadczenie, definiowane jako „to, co przeżyte” (Wilhelm Dilthey), a następnie poddane procesom znaczeniotwórczym w trakcie autorskiej retrospekcji (Victor Turner), której efektem może być nie tylko narracja, lecz także – w kontekście badanych tu kobiet – teatralna działalność. Tym samym, efektem realizacji projektu będzie także wydobycie poznawczego potencjału zawartego w kategorii doświadczenia.

  • 2014

Agata Łuksza - „Glamour, kobiecość, widowisko. Aktorka jako obiekt pożądania”

czas trwania: 15 miesięcy (2015–2017)
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Projekt skupia się na badaniu podwójnej relacji pomiędzy kobiecością a widowiskiem (kobiecość w widowisku i jako widowisko) za pomocą kategorii glamour – kodu wizualnego, charakteryzującego nowoczesne środowisko miejskie, który wytwarza i kontroluje pragnienia widzów. Glamour wzmacnia pociągający czar obiektu, działając w paradoksalny sposób: sugeruje widzowi, że obiekt jest osiągalny, a zarazem podkreśla nieprzekraczalny dystans między widzem i obiektem. Kobiecość glamour należy rozumieć jako wariant kobiecości „widowiskowej”, a zatem wytwarzanej, doświadczanej i oglądanej w obrębie widowisk kulturowych, zwłaszcza w przedstawieniach teatralnych. Tym samym kategoria glamour pozwala spojrzeć na instytucję i historię teatru poprzez pryzmat aktorki. Zagadnieniami centralnymi stają się miejsce wyznaczone aktorce w kulturowej instytucji teatru oraz sposoby konstruowania jej cielesności i „zarządzania” nią w spektaklu. W projekcie istotne jest nie tylko zbadanie historycznych gatunków, w których dokonywano glamouryzacji aktorki i w konsekwencji współkształtowano nowoczesny model kobiecości (m.in. burleska anglosaska, komedia muzyczna, rewia), ale także przyjrzenie się próbom zakwestionowania tego modelu.

Marcin Napiórkowski - „Pamięciowy wymiar transformacji ustrojowej w świetle uchwał kommemoratywnych Parlamentu RP podejmowanych w latach 1989–2014”

czas trwania: 24 miesiące (marzec 2015 – marzec 2017)
program: SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest pogłębienie wiedzy o pamięciowym wymiarze polskiej transformacji ustrojowej w efekcie analizy za pomocą narzędzi jakościowych i ilościowych obrazu przeszłości, jaki wyłania się z uchwał kommemoratywnych podejmowanych przez polski parlament w latach 1989–2014. Stanowią one unikatowy, spójny i zamknięty korpus tekstów dokumentujących istotny wymiar polskiego życia politycznego i jego przemiany w ciągu 25 lat po transformacji ustrojowej. Ich szczegółowe opracowanie i analiza pozwoli na postawienie wielu istotnych pytań. Do jakich postaci i wydarzeń z przeszłości odnosi się najczęściej oficjalna pamięć zbiorowa wyrażana w uchwałach parlamentu? Które okresy z przeszłości upamiętniano najchętniej? Jakie elementy (postaci, wydarzenia, ale także konkretne sformułowania) proponowanych uchwał wzbudzały największe spory w toku ich opracowywania w komisjach i podczas dyskusji na sejmowej sali? Jaki był zasięg oddziaływania podejmowanych uchwał mierzony między innymi ich oddźwiękiem medialnym?

Artur Szarecki (współpracownik IKP UW) - „Muzyka popularna w kontekście polityki post-hegemonicznej”

czas trwania: 36 miesięcy (2015–2017)
program: SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Projekt podejmuje problematykę związków muzyki popularnej z władzą kulturową. Jego celem jest wypracowanie nowego ujęcia teoretycznego, które nie skupia się na analizie znaczeń i mechanizmów ideologicznych, lecz raczej na badaniu procesów politycznych dokonujących się poniżej poziomu dyskursu i poza nim. Możliwości te oferuje teoria post-hegemoniczna, oparta na pojęciach afektu, nawyku i „wielości” (multitude). Przy wykorzystaniu tych kategorii przygotowana zostanie analiza dwóch studiów przypadku z najnowszej historii Polski: wybuchu przemocy podczas koncertu Ryszarda „Peji” Andrzejewskiego na festiwalu „Winobranie” w 2009 roku oraz mody na tzw. lipdub, która przyjęła się w wielu polskich instytucjach po roku 2010.

Weronika Parfianowicz-Vertun - „Teksty i działania. Europa Środkowa jako projekt w polskich i czeskich dyskusjach lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku”

czas trwania: 24 miesiące (2014–2015)
program PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Przedmiotem badań są tu projekty Europy Środkowej tworzone w Polsce i Czechosłowacji w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku, publikowane na łamach nieoficjalnych wydawnictw. Zrozumienie środkowoeuropejskich dyskusji oraz przyczyn, dla których właśnie w tym momencie historycznym idea Europy Środkowej stała się istotnym punktem odniesienia dla różnych środowisk, a także interpretacja samych tych projektów, wymaga analizy w kontekście nieoficjalnych obiegów wydawniczych, szerzej – nieoficjalnych obiegów kultury. Celem poszukiwań jest zatem nie tylko analiza tytułowego „projektu”, ale również pogłębienie wiedzy na temat przemian dystrybucji treści kultury.

  • 2013

Marcin Napiórkowski - „Najnowsze próby syntetycznego ujęcia humanistycznych badań nad pamięcią zbiorową. Od teoretyzowania na temat praktyk do praktykowania teorii”

czas trwania: 15 miesięcy (lipiec 2013 – wrzesień 2014)

program Mobilność Plus, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Celem projektu jest systematyczny przegląd najważniejszych współczesnych humanistycznych teorii pamięci zbiorowej oraz próba ich syntetycznego ujęcia w perspektywie praktycznych zastosowań na polskim gruncie. Projekt ma umożliwić wykorzystanie teoretycznych rozpoznań z zakresu funkcjonowania pamięci zbiorowej w rozwiązywaniu konfliktów społecznych, stąd szczególna uwaga poświęcona związkom pamięci i transformacji ustrojowej, kwestiom „osądzania przez pamięć” (transitional justice) oraz konfliktów pamięci. Projekt prowadzony jest we współpracy z uczonymi z University of Virginia, pod opieką naukową prof. Jeffreya Olicka.

Włodzimierz Pessel - „Sąsiedzi za kurtyną ze słonej wody”. Wypracowanie naukowego warsztatu historyka kultury-skandynawisty celem zbadania przełomu nowoczesnego w Danii, roli kapitału kulturowego w państwie socjalnym i nowego ujęcia relacji polsko-skandynawskich

czas trwania: 36 miesięcy (lipiec 2013 – lipiec 2016)

program SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest przygotowanie obszernej monografii naukowej na temat rozwoju kultury społecznej w Danii po tzw. przełomie nowoczesnym roku 1864. Rekonstrukcja i analiza tego procesu usytuowane zostaną na szerszym tle skandynawsko-polskich (nie tylko duńsko-polskich) relacji kulturowych oraz uwarunkowań geopolitycznych.

  • 2012

Xawery Stańczyk - „Trzeci obieg – praktyki komunikacyjne kultury alternatywnej”

czas trwania: 18 miesięcy (luty 2013 – sierpień 2014)
program PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Trzeci obieg kultury w PRL był alternatywny zarówno wobec obiegu pierwszego, oficjalnego, jak i drugiego, związanego z opozycją polityczną i Kościołem. Tworząca trzeci obieg kultura alternatywna stanowiła szeroką i zróżnicowaną formację, połączoną wspólnym typem wyobraźni, podobnym doświadczaniem otaczającej rzeczywistości, postawami wobec niej i zespołem praktyk komunikacyjnych. Te ostatnie nie zostały dotychczas poddane głębszej analizie. Tymczasem to właśnie metody komunikacji i wymiany myśli były w kulturze alternatywnej najbardziej innowacyjne. Uznaje się je często za prefigurację współczesnych praktyk dotyczących nowych mediów, a zwłaszcza portali społecznościowych w internecie. Kultura alternatywna załamała się w okresie społecznej i politycznej transformacji, ulegając atrofii w latach dziewięćdziesiątych. Celem projektu jest odpowiedź na pytanie, czy upadek kultury alternatywnej był jedynie efektem transformacji, czy też wynikał po części z właściwości praktyk komunikacyjnych trzeciego obiegu, ich immanentnej nietrwałości, efemeryczności i niestabilności.

Magda Szcześniak - „Przestrzenie widzialności. Wizualne konstrukcje tożsamości w Polsce po 1989 roku”

czas trwania: 24 miesiące (luty 2013 – luty 2015)
program PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest analiza wizualnych sposobów konstruowania tożsamości społecznych w Polsce po roku 1989. Projekt składa się z dwóch części, łączących teoretyczne rozważania na temat wizualnego charakteru tożsamości oraz mechanizmów pokazywania i rozpoznawania tożsamości w przestrzeniach publicznych. Pierwsza część projektu dotyczy kwestii wizualizowania dostatku i przynależności do „wyższej” klasy w latach dziewięćdziesiątych, w drugiej zaś podejmę się analizy polityki widzialności mniejszości seksualnych i procesów kamuflowania oraz rozpoznawania homoerotyczności w polskiej kulturze wizualnej w latach dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych. Właściwym przedmiotem badania są zatem przekształcenia wyobraźni społecznej i wyobrażenia ekonomiczno-społeczne Polski czasów tak zwanej transformacji (samo to pojęcie jest symptomem określonego sposobu myślenia o wydarzeniach i konsekwencjach roku 1989) ujawniające się w szeroko rozumianej przestrzeni publicznej.

Łukasz Zaremba - „Współczesne oblicza ikonoklazmu. Analiza działań o charakterze ikonoklastycznym w Polsce (1989–2012)”

czas trwania: 24 miesiące (luty 2013 – luty 2015)
program PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Przedmiotem badania w projekcie są konflikty wokół obrazów w najnowszej historii Polski, ze szczególnym uwzględnieniem fizycznych napaści na obrazy w przestrzeni publicznej, oraz zaproponowanie teoretycznych i metodologicznych podstaw badania współczesnych gestów „ikonoklastycznych”. Realizacja projektu skupia się na wybranych przykładach agresji wobec przedstawień wizualnych – przede wszystkim wobec dzieł sztuki w galeriach i otwartych przestrzeniach publicznych.

Zuzanna Grębecka - „Legnica – pamięć podzielonego miasta”

czas trwania: 24 miesiące (czerwiec 2011 – czerwiec 2013)
program Narodowego Centrum Nauki

Celem projektu badawczego jest rekonstrukcja powojennej historii Legnicy (od 1945 roku) zachowanej w pamięci jej mieszkańców. Interesujące są tu nie tylko i nie przede wszystkim fakty historyczne, ale ich odwzorowanie w ludzkiej pamięci, zaś przez historię rozumie się nie tyle wielką historię polityczną, ile historię dnia codziennego, oglądaną z punktu widzenia zwykłych ludzi. W dziejach najnowszych Legnicy, jak w soczewce, można ujrzeć historię Polski, a nawet Europy i zimnowojennego świata. Główną kwestią badawczą jest współegzystencja – wymuszona i podporządkowana polityce – obywateli Polski i Związku Radzieckiego, sytuacja podzielonego miasta, zaś kontekstem dla niej – mozaika etniczna. Badania prowadzone są od 2010 roku – i nadal prowadzone, mimo zakończenia projektu, przede wszystkim w ramach warsztatu etnograficznego dla studentów IKP UW.

Instytut Kultury Polskiej
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel.+48 22 552 03 24
22 552 26 04

Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 552 00 00
NIP 525-001-12-66

Wydział Polonistyki

Projekt i realizacja:
rzeczyobrazkowe.pl