kierująca projektem: mgr Justyna Szklarczyk
realizacja: 2025–2026
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki
Celem projektu jest opisanie historii kulturowej Państwowych Gospodarstw Rolnych. Czerpiąc z narzędzi historii mówionej i metodologii badań terenowych, badań nad krajobrazem i afektami, projekt ten stanowi mikrohistoryczną analizę pałaców–pegeerów w powiecie kętrzyńskim.
„Pracownicy P.G.R. przez swe organizacje biorą czynny udział w pracy przy stwarzaniu lepszego jutra” – donosił w 1949 roku naczelny organ Polskiego Stronnictwa Ludowego tygodnik „Chłopi i Państwo”. Co do zasady państwowe gospodarstwa miały być miejscem wypracowywania rozwiązań, które w przyszłości przyczyniłyby się do poprawy efektywności gospodarowania jako takiego. Obecność pegeerów w krajobrazie wiejskim miała też trwale zmienić jego charakter: podnieść dostępność usług publicznych na obszarach wiejskich, ale też unieważnić ostrą granicę między dotychczasową wsią a miastem. W wymiarze symbolicznym Państwowe Gospodarstwa Rolne świadczyły o postępującej rewolucji klasowej, w ramach której dwory i pałace – znacjonalizowane i zaanektowane na szkoły, przedszkole, mieszkania pracownicze i świetlice – dedykowano klasom ludowym.
Oddolne zamieszkiwanie pałaców-pegeerów – będące udziałem pracownic i pracowników PGR – realizowało się poprzez negocjacje z przedwojennym, wynikającym z kultury folwarcznej skryptem korzystania z pałacu, jak i tym nowym, pegeerowskim i socjalistycznym; dodatkowo działania te podejmowane były we wschodniopruskim krajobrazie kulturowym i roślinnym. Skupiając się na praktykach zamieszkiwania mazurskich pałaców-pegeerów prezentowany projekt jest propozycją opowiedzenia o PGR-ach jako o przestrzeni sprawczości i wyłaniania się nowych podmiotów społecznych.
Wymiernym efektem projektu badawczego będzie autorska monografia przygotowana przez kierowniczkę projektu.
