Wiosna 2025

Drodzy Przyjaciele Instytutu Kultury Polskiej,

Dziękujemy za zapisanie się do nowego newslettera naukowego IKP! Raz na trzy miesiące będziemy donosić o organizowanych przez nas wydarzeniach naukowych, a także publikacjach i projektach badawczych.

Lektury zaangażowane

W marcu zainaugurowaliśmy nowy cykl seminariów pod nazwą Lektury zaangażowane. Raz w miesiącu (w czwartki o godzinie 17:00) spotykamy się w Instytucie na rozmowy o ważnych, ciekawych, a czasem przełomowych, niedawno wydanych pozycjach współczesnej humanistyki. Po wprowadzeniach autorów/autorek, przybliżających najważniejsze założenia książki oraz motywacje stojące za jej napisaniem, badacze/ki z IKP komentują lekturę z perspektywy kulturoznawczej. Spotkania są otwarte. Zachęcamy do wcześniejszego zapoznania się z omawianą pozycją.

Pierwszy semestr Lektur rozpoczęliśmy dyskusją wokół książki Czułość nas rozszarpie. Olga Tokarczuk i współczesne przygody nie rozumu prof. Tomasza Platy (Akademia Teatralna w Warszawie), którą omawiała prof. Iwona Kurz. Gościnią drugiego seminarium była dr hab. Iwona Krupecka (Uniwersytet Gdański), autorka książki Kartezjusz i Kanibale. Z historii jednej idei, skomentowanej przez dr. Łukasza Zarembę, zaś podczas trzeciego spotkania dyskutowałyśmy (gorąco) o książce Aborcja i demokracja. Przeciw-historia Polski 1956-1993, odtwarzającej i analizującej proces budowania antyaborcyjnej ideologii i polityki, ostatecznie zwieńczonej ustawą ograniczającą aborcję w 1993 roku. Komentarz do niej wygłosiła dr Dorota Sosnowska.

W tym roku akademickim odbędzie się jeszcze jedno spotkanie. 12 czerwca porozmawiamy o pracy Perspektywa poety. Cyganologia Jerzego Ficowskiego autorstwa dr hab. Emilii Kledzik (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) – fascynującej analizie praktyki badawczej najbardziej znanego propagatora kultury romskiej i jego relacji z twórczością Bronisławy Wajs (Papuszy). Książkę skomentuje prof. Małgorzata Litwinowicz.

Zapraszamy, a w kolejnym newsletterze znaleźć będzie można plan na następny semestr Lektur zaangażowanych.

Wizyty badawcze – fokus na Europę Środkowo-Wschodnią

W semestrze letnim 2024/25 w IKP gościmy badaczki zajmujące się Europą Środkowo-Wschodnią, śledzące polityki kulturalne i dyskursywne oraz odbicia globalnych przemian społeczno-politycznych w lokalnych dyskursach i praktykach. W lutym prof. Yana Meerzon z Uniwersytetu w Ottawie opowiadała na temat ewolucji cenzury w Rosji od 2000 roku, zwracając uwagę na oddolne, obywatelskie praktyki monitorowania i zgłaszania „nieprawomyślnych” dzieł sztuki. W kwietniu swoje badania na temat festiwali kultury ludowej – za Erikiem Hobsbawmem interpretowanych jako forma „tradycji wynalezionej” – oraz potencjału metod kognitywistycznych w badaniach pracy aktorów teatralnych opowiadała dr Martina Musilová z Wydziału Teatrologii Uniwersytetu Masaryka w Brnie. W maju IKP odwiedziła dr Andrea Průchová Hrůzová z Uniwersytetu Karola w Pradze, by zaprezentować badania czeskiej kultury wizualnej i opowiedzieć o współczesnych dyskusjach wokół dekolonizacji.

17 czerwca o 16.30 (sala 9), zapraszamy na seminarium wokół projektu doktorskiego Matěja Hřiba z Uniwersytetu Karola w Pradze. Podczas seminarium zatytułowanego Queens, Memes, and Their Themes: Studying Non-Identitarian Queer Culture in the Online Environment rozmawiać będziemy o sposobach oddolnych queerowych praktyk internetowych.

Swoje badania poświęcone kulturze polskiej w ośrodkach zagranicznych skupiających się na badaniach środkowoeuropejskich prezentowali również pracownicy IKP. W styczniu prof. Paweł Rodak przebywał w L’École des hautes études en sciences sociales jako profesor wizytujący. Podczas pobytu w EHESS wygłosił cztery wykłady o polskich konkursach pamiętnikarskich oraz antropologii pisma. Dr Łukasz Zaremba był gościem Semaine centre-européenne na Sorbonie, podczas którego wygłosił dwa wykłady z postkolonialnych badań kultury polskiej. Dr Magda Szcześniak odwiedziła Research Center for the History of Transformations Uniwersytetu Wiedeńskiego, by odpowiedzieć na pytanie, czy w socjalizmie możliwe były mezalianse oraz wziąć udział w dyskusji o procesach zmiany władzy w Polsce po 1989 roku i po 2023 roku.

Od przyszłego roku akademickiego nowy projekt badawczy o polskiej historii w ujęciu globalnym – Polish Colonial Histories. Encounters with Native Americans – realizować będzie dr Agata Łuksza. Dr Łuksza zdobyła stypendium Fulbright Senior Award 2025/26 na pobyt badawczy na Wydziale Historii Brown University. Serdecznie gratulujemy!

Nowe inicjatywy badawcze

Dr Dorota Sosnowska jest częścią kolektywu założycielskiego międzynarodowego i „nie-dyscyplinarnego” Institute for Performance and Film Expanded, zainicjowanego przez profesor Dorotę Sajewską (Ruhr Universitat Bochum) i profesor Fabienne Liptay (Uniwersytet w Zurychu). IPFE został zaprojektowany jako instytucja nomadyczna, wytwarzająca się przez kolektywne działania badawcze, których celem jest „krytyczne przemyślenie i transformacja słownika i metodologii używanych w badaniach performatywnych i filmoznawczych”. Spotkanie założycielskie Instytutu odbyło się 26 kwietnia w berlińskiej Espace DIAPHENES. Plany i efekty działań Instytutu można śledzić na ich stronie internetowej.

Dr Jerzy Stachowicz zainicjował powstanie międzyinstytucjonalnego Zespołu Badań nad Fantastyką Naukową SF_PL. Zespół powstał w odpowiedzi na potrzebę samoorganizowania się badaczek i badaczy polskiej fantastyki naukowej i poszukiwania nowego namysłu nad historią i współczesnością SF. W skład zespołu wchodzą badacze z sześciu instytucji naukowych, a dr Stachowicz jest jego koordynatorem. Zespół pracuje obecnie nad numerem pisma „Widok. Teorie i praktyki kultury wizualnej” o „fantastycznonaukowych obrazach”.

Publikacje – czasopisma

Zimą i wiosną ukazało się kilka numerów czasopism zredagowanych przez badaczy i badaczki z IKP: dr Dorota Sosnowska (wraz z dr. Mateuszem Chaberskim oraz prof. Małgorzatą Sugierą) była redaktorką numeru Czarne ekologie pisma „Widok. Teorie i kultury wizualnej”; prof. Małgorzata Litwinowicz-Droździel przygotowała numer pisma „Acta Poloniae Historica”, zatytułowany Time and the Modern World. Standarisation, Globalisation, Privacy; dr Marcin Gołąb i prof. Marta Rakoczy zredagowali numer pisma „Autobiografia. Literatura, kultura, media” poświęcony autobiografiom dziecięcym i młodzieżowym. W marcu ukazał się również dziewiąty numer „Communicare. Alamanachu Antropologicznego”, pod redakcją prof. Marty Rakoczy i dr Agnieszki Sobolewskiej-Alsberg, na temat pisania tekstów humanistycznych.