Reprezentacje i upamiętnienia Zagłady Żydów

Specjalizacja przeznaczona jest dla studentów studiów magisterskich, którzy chcieliby pogłębiać zainteresowania historią Holokaustu oraz zróżnicowanymi formami reprezentacji i upamiętniania Zagłady. Specjalizacja rozwija wiedzę historyczną oraz antropologiczną, a także podstawowe kompetencje analityczne i krytyczne niezbędne zarówno w dalszej pracy badawczej (studia doktoranckie), jak i w pracy zawodowej w obszarze praktyk muzealnych, animacyjnych i artystycznych zorientowanych na problematykę Zagłady.

 

Idea specjalizacji

Idea specjalizacji wyrasta z pracy naukowej Zespołu Badań Pamięci o Zagładzie oraz z jego doświadczeń dydaktycznych w zakresie zajęć poświęconych problematyce Holokaustu, w tym również cyklicznych wyjazdów studyjnych, między innymi do Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Program zajęć odnosi się przede wszystkim do kultury polskiej, co jest o tyle uzasadnione, że Zagłada jako wydarzenie historyczne odbyła się głównie na ziemiach polskich, a także z tego powodu, że większość jej ofiar stanowili obywatele II Rzeczpospolitej. Zajęcia dydaktyczne prowadzone w ramach specjalizacji uwzględniają jednak inne konteksty kulturowe, zwłaszcza w odniesieniu do problemu kształtowania się pamięci zbiorowej o Zagładzie – kontekst niemiecki, francuski, izraelski i amerykański.

Program ma charakter interdyscyplinarny oraz intermedialny, czego efektem jest łączenie perspektywy historycznej i antropologicznej, a także podejmowanie pracy analitycznej nad zróżnicowanymi źródłami, reprezentującymi między innymi takie gatunki wypowiedzi jak: literatura dokumentu osobistego, literatura fikcjonalna, opracowania naukowe, publicystyka, dramat, teatr, film dokumentalny i fabularny oraz sztuki wizualne. Program obejmuje również zajęcia warsztatowe dotyczące wystaw muzealnych poświęconych Zagładzie, a także warsztaty zaznajamiające z działalnością muzeów oraz archiwów. Uczestnicy specjalizacji obowiązkowo wezmą udział w wyjeździe studyjnym do Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz w zajęciach warsztatowych w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Specjalizacja trwa trzy semestry i obejmuje 180 godzin zajęć obowiązkowych na I roku oraz 60 godzin zajęć obowiązkowych na II roku studiów. Trzy przedmioty – „Polska pamięć o Zagładzie”, „Spory o reprezentacje Zagłady” oraz zajęcia prowadzone w języku angielskim  „Holocaust Memory – a Comparative Perspective. From Local Memories to Global Memory” – kończyć się będą egzaminem, pozostałe zaliczeniami.

Dla studentów specjalizacji rekomendowane jest również seminarium magisterskie. Poza tym proponujemy konwersatoria do wyboru z puli konwersatoriów prowadzonych przez Zespół Badań Pamięci o Zagładzie we wszystkich Zakładach działających w Instytucie Kultury Polskiej.

W roku akademickim 2018/2019 zajęcia w ramach specjalizacji poprowadzą: dr Paweł Dobrosielski, dr Olga Kaczmarek, dr Justyna Kowalska-Leder, dr hab. Iwona Kurz, prof. dr hab. Jacek Leociak oraz mgr Kornelia Sobczak.

Studenci specjalizacji mogą również zapisywać się (za zgodą prowadzących) na zajęcia prowadzone na studiach judaistycznych na kierunku „Historia i kultura Żydów” w sąsiadującym z IKP Instytutem Historycznym UW.

Opiekunką specjalizacji „Reprezentacje i upamiętnienia Zagłady Żydów” jest dr Olga Kaczmarek (adres mailowy: okaczmarek@wp.pl).

 

Termin rekrutacji

Kwalifikacja na podstawie punktacji uzyskanej podczas rekrutacji na studia (IKP oraz MISH, jeśli minimum programowe jest realizowane w IKP) i formularza zgłoszeniowego przesłanego na adres: ptrm@op.pl

Limit miejsc: 18-25 osób

Specjalizacja nieodpłatna

 

Program specjalizacji 

Rok I, semestr I

Przedmiot Forma zaliczenia Punkty ECTS
Polska pamięć o Zagładzie (30)
Konwersatoria (30) zaliczenie 3
Razem: 60 godzin 3

 

 

Rok I, semestr II

Przedmiot Forma zaliczenia Punkty ECTS
Polska pamięć o Zagładzie (30) egzamin 7
Spory o reprezentacje Zagłady (30) egzamin 4
Warsztat muzealny (30) zaliczenie 3
Konwersatoria (30) zaliczenie 3
Razem: 120 godzin 17

 

Rok II, semestr III

Przedmiot Forma zaliczenia Punkty ECTS
Holocaust Memory – a Comparative Perspective (30) egzamin 4
Konwersatoria (30) zaliczenie 3
Razem: 60 godzin 7

 

  

Opisy zajęć 

  • Polska pamięć o Zagładzie (ćwiczenia) – 60 godz. (egzamin) – wtorek godz. 15.00, dr Justyna Kowalska-Leder

Celem zajęć jest ukazanie węzłowych problemów i momentów przełomowych w kształtowaniu się polskiej pamięci o Zagładzie, co wiązać się będzie z koniecznością podjęcia krytycznej refleksji nad kategorią „świadka” Holokaustu. Zajęcia uporządkowane są wedle klucza chronologicznego, a ich punkt wyjścia stanowi analiza świadectw powstałych „tam i wtedy”. Ich recepcja, a także powojenne świadectwa, reprezentacje i upamiętnienia Zagłady analizowane będą w kontekście przemian społeczno-politycznych w Polsce. Obowiązkowym elementem zajęć jest trzydniowy wyjazd studyjny do Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, gdzie studenci poznają nie tylko historię obozu oraz muzeum, lecz również zapoznają się z działalnością Archiwum, Działu Konserwacji i Działu Zbiorów, a także Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście.

Sposób zaliczenia: praca roczna oraz egzamin.

 

  • Spory o reprezentacje Zagłady. Auschwitz: między niewidzialnym a nieprzedstawialnym (ćwiczenia) – 30 godz. (egzamin) – poniedziałek godz. 11.30, II semestr, dr hab. Iwona Kurz

Celem zajęć jest analiza węzłowych momentów tak zwanego sporu o przedstawialność Zagłady. To jedna z najważniejszych dyskusji w obrębie estetyki, tocząca się nieprzerwanie od końca drugiej wojny światowej. Podstawowe pojęcia konstruujące tę debatę pochodzą właśnie z języka estetyki (wzniosłość, reprezentacja, przedstawialność), jednak w istocie go przekraczają, sytuując się na przecięciu sztuki, polityki i etyki. W efekcie mogą też służyć jako model w wielu innych wojnach o obrazy (na przykład religijnej), a także w refleksji o polityce reprezentacji grup mniejszościowych oraz w perspektywie postkolonialnej.

Sposób zaliczenia: praca roczna oraz egzamin.

 

  • Holocaust Memory – a Comparative Perspective. From Local Memories to Global Memory(ćwiczenia) – 30 godz. (egzamin) – zajęcia zgodnie z planem rozpoczną się w I semestrze roku akademickiego 2019/2020, dr Paweł Dobrosielski

The course aims at presenting a wide panorama of the Western Holocaust discourse through the analysis of key public debates waged in the subsequent decades from the 1940s until 2010s. It focuses on demonstrating the gradually emerging global memory of the Holocaust from the specific national contexts. The methodological approach is based on identifying distinct discursive instruments (categories, notions, rhetorical tropes, metaphors and images) utilized in the debates, often later adopted into the Polish imaginary, such as various kinds of guilt, sanctification of testimony, trauma, local and global memory.

Sposób zaliczenia: egzamin.

 

  • Warsztat muzealny – ćwiczenia (30 godzin) – poniedziałek, godz. 15.15, II semestr (pierwsze zajęcia w IKP, kolejne w siedzibie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN)

Przygotowany i prowadzony we współpracy z Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN warsztat będzie miał na celu zapoznanie studentów z funkcjonowaniem Muzeum POLIN jako kluczowej instytucji dla kształtowania polskiej pamięci o Zagładzie. W toku zajęć studenci zwiedzą dokładnie wystawę główną Muzeum ze szczególnym uwzględnieniem Galerii Zagłada, a także poznają pracę poszczególnych działów Muzeum oraz jego działalność edukacyjną i popularyzatorską.

 

Konwersatoria proponowane w roku akademickim 2018/2019:

Doświadczenia Zagłady w kontekście historii Żydów i cywilizacji chrześcijańskiej, 30 godz. – środa godz. 16.45, II semestr, prof. dr hab. Jacek Leociak 

Celem zajęć jest odsłonięcie religijnych i kulturowych źródeł postaw wobec Żydów, ukształtowanych przez wieki w cywilizacji chrześcijańskiej Europy i ukazanie ich długiego trwania (longue durée). Z tej perspektywy będzie prowadzona refleksja wokół Zagłady Żydów, skupiona na wybranych typach doświadczenia: doświadczenie przestrzeni i przestrzeń doświadczenia (na przykładzie topografii getta warszawskiego i miejsca-po-getcie); tyfus jako zaraza – epidemia – ideologia; śmierć, trup i szczątki ludzkie w doświadczeniu Zagłady.

Szczegółowe tematy zajęć obejmować będą:

  • Chrześcijaństwo wobec Żydów
  • Średniowieczny wizerunek Żyda – elementy długiego trwania
  • Georg Steiner – na czym polega potrójne wyzwanie, jakie Żydzi rzucają światu
  • Raul Hilberg – trzy etapy antyżydowskiej polityki w Europie chrześcijańskiej i odpowiadające im trzy formy antysemityzmu
  • Holokaust – Szoa – Zagłada: definicje
  • Zagłada Żydów a ludobójstwo – perspektywa studiów porównawczych
  • Fenomen getta z perspektywy historycznej, kulturowej, socjologicznej, urbanistycznej od getta historycznego do getta nazistowskiego
  • Getto warszawskie: topografia (tworzenie getta – przebieg i zmiany granic – doświadczenie przestrzeni)
  • miejsce-po-getcie
  • Tyfus jako zaraza (konteksty kulturowe – walka z epidemią) i tyfus jako ideologia (‘Żydzi – wszy – tyfus plamisty’)

Sposób zaliczenia: praca pisemna.

 

  • Obiegi polskiej pamięci o obrzeżach Zagłady – 30 godz. – środa godz. 9.45, I semestr, dr Olga Kaczmarek 

Konwersatorium będzie poświęcone obiegom pamięci o stosunkach polsko-żydowskich w okresie drugiej wojny światowej. Posłużymy się ramami czasowymi, jakie wyznacza z jednej strony publikacja Sąsiadów Jana Tomasza Grossa i wszczęte wówczas procesy budowania różnych narracji o tzw. obrzeżach Zagłady i relacjach polsko-żydowskich, a z drugiej współczesna odsłona tych sporów sprowokowana nowelizacją ustawy o IPN. Od momentu wyjścia książki Grossa rozwija się na polskim gruncie bogaty nurt publikacji historycznych, publicystycznych i artystycznych dotyczących udziału Polaków w przemocy wobec Żydów i kulturowych konsekwencji faktu, że Zagłada odbywała się na oczach Polaków niebędących Żydami. Równolegle budowane są narracje alternatywne, których autorzy stawiają sobie za cel występowanie w obronie dobrego imienia Polski. Ich zwolennicy organizują spotkania i wykłady, publikują artykuły prasowe i książki, ale też w rosnącym stopniu korzystają z narzędzi internetowych. Spróbujemy odpowiedzieć sobie na pytanie, w jaki sposób budowane są funkcjonujące w różnych warstwach i obszarach polskiej kultury i życia społecznego narracje o wojennych i powojennych doświadczeniach i relacjach Żydów i Polaków. Przyjrzymy się, jakie media, gatunki i praktyki są wykorzystywane w ich konstruowaniu i jaka jest ich specyfika. Zastanowimy się nad społecznymi i kulturowymi konsekwencjami funkcjonowania różnych obiegów tej pamięci i ich przemianami.

Sposób zaliczenia: rozmowa

 

  • Miasto i wojna – 30 godz. – czwartek, godz. 13.15, II semestr, mgr Kornelia Sobczak 

Zajęcia byłyby próbą uchwycenia specyfiki doświadczenia wojny w mieście. Głównych przypadków i tematów do analizy dostarczy II wojna światowa i Warszawa, chciałabym jednak dokonać kilku wycieczek poza kontekst polski, a historycznie – zarówno w przeszłość, jak i do czasów bardziej współczesnych (Sarajewo? Aleppo?). Splot doświadczenia miejskiego z doświadczeniem wojennym będzie wehikułem umożliwiającym nowe spojrzenie i, być może, nowy rodzaj opowieści o polskim i żydowskim (choć nie tylko) doświadczeniu II wojny światowej. Stawiam tu dwa, wzajemnie napędzające się, pytania badawcze: czym dla praktyk życia miejskiego są działania wojenne i co to znaczy prowadzić wojnę w mieście? Chciałabym żeby zajęcia miały charakter konwersatoryjno-warsztatowy, to znaczy, aby były nie tylko przeglądem teorii i stanu badań, ale wspólnym namysłem nad kategoriami porządkującymi, czy przewodnimi, takimi jak: codzienność – co oznacza ona w warunkach wojennych?; okupacja – co to za rodzaj wojennej (nie)codzienności? Przyjrzymy się także specyficznie miejskim doświadczeniom wojennym: oblężeniu, bombardowaniu, walkom ulicznym, ze szczególnie uważną i nieufną analizą języka, jakim opowiada się o walkach miejskich i o działaniach wojennych w ogóle. Tematem badawczym będzie także doświadczenie życia w getcie jako szczególnego doświadczenia wojny i okupacji w mieście i próba spojrzenia na getto z perspektywy praktyk miejskich.

Opowiadanie o wojnie z perspektywy miejskiej pozwoli zaistnieć w historii grupom i praktykom wciąż marginalizowanym w narracjach wojennym: kobietom, dzieciom, cywilom, praktykom zdobywania żywności i przedmiotów codziennego użytku, sposobom przeżywania, działalności społecznej i opiekuńczej. Źródeł dostarczą: literatura dokumentu osobistego i literatura piękna, dokumenty, mapy, plany, filmy zarówno dokumentalne, jak i fabularne, opracowania historyczne.

 

Sposób zaliczenia: rozmowa.

 

 

Instytut Kultury Polskiej
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel.+48 22 552 03 24
22 552 26 04

Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 552 00 00
NIP 525-001-12-66

Wydział Polonistyki

Projekt i realizacja:
rzeczyobrazkowe.pl