Kultura wizualna

Specjalizacja „Kultura wizualna” została przygotowana i jest prowadzona przez Zakład Filmu i Kultury Wizualnej IKP.

Szczegółowych informacji udziela opiekunka specjalizacji dr Paulina Kwiatkowska, na dyżurach lub mailowo: specjalizacjawizualna@gmail.com.

Idea specjalizacji

Program specjalizacji wiąże się z intensywnie rozwijającymi się w ostatnich latach badaniami nad wizualnością (visual studies). Specjalizacja „Kultura wizualna” pomyślana jest jako spójny, ale możliwie zróżnicowany projekt naukowo-dydaktyczny poszerzający namysł nad obrazem w ujęciu estetycznym (historia sztuki) czy „technologicznym” (medioznawstwo) o aspekt antropologiczny, historycznokulturowy, socjologiczny i filozoficzny. W programach poszczególnych zajęć (zarówno obowiązkowych, jak i konwersatoriów) wyraźnie obecna jest również perspektywa krytyczna, zorientowana na analizę i interpretację konkretnych zjawisk współczesnej sztuki i kultury audiowizualnej.

Pogląd mówiący o postępującej od połowy XX wieku „wizualizacji kultury” – choć rozpowszechniony i niebezzasadny – domaga się szerszego uzasadnienia, ale też głębszej krytyki i analizy opartej przede wszystkim na mocnych fundamentach teoretycznych. Zajęcia specjalizacyjne stawiają pytania o to, czym jest, w jaki sposób się przejawia, czym skutkuje i z czego wynika rola obrazu we współczesnej kulturze – i to zarówno na poziomie codziennych, najbardziej popularnych praktyk, jak i na gruncie koncepcji filozoficznych i teoretycznych. W badaniach nad wizualnością obraz nie jest traktowany wyłącznie jako dzieło sztuki, ale przede wszystkim jako „fakt społeczno-kulturowy”, jako jeden z ważniejszych elementów regulujących wzajemne relacje pomiędzy polem wizualnym a polem społecznym. Istotne jest również podkreślenie roli spojrzenia / widzenia w procesie tworzenia, odbierania i interpretowania zjawisk kultury współczesnej oraz przemian w ponowoczesnej filozofii podmiotu. Jeśli zatem przyjmujemy, że współczesna kultura jest kulturą wizualną, to pogłębianie i rozwijanie świadomości wizualnej – co leży u podstaw idei specjalizacji – okazuje się niezbędne, służy bowiem nie tylko analizie i interpretacji konkretnych obrazów czy mediów, lecz przede wszystkim umożliwia krytykę kultury w ogóle.

Celem programu „Kultura wizualna” jest wskazanie i praktyczne zweryfikowanie podstawowych kompetencji wizualnych koniecznych do bycia uczestnikiem kultury początków XXI wieku. Z tego względu tak ważne jest zachowanie w programie specjalizacji równowagi i właściwych proporcji pomiędzy zajęciami o charakterze teoretycznym, historycznym, analitycznym i praktycznym. Jej program przygotowuje zarówno do dalszej pracy naukowej (studia doktoranckie), jak i do pracy zawodowej w instytucjach kultury wymagającej świadomego, krytycznego i twórczego podejścia do obrazów i ich mediów.

Zapraszamy również na FB specjalizacji: Kultura Wizualna IKP UW.

Polecamy stronę czasopisma internetowego „Widok. Teorie i praktyki kultury wizualnej” (www.widok.ibl.waw.pl), współtworzonego przez pracowników i doktorantów Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej.

 

Kwestie organizacyjne

Obowiązkowe zajęcia zaplanowane w programie specjalizacji realizowane będą na pierwszym i drugim roku studiów II stopnia. Studenci, którzy w terminie zaliczą wszystkie zajęcia przewidziane w programie specjalizacji oraz zrealizują minimum programowe studiów na kierunku „kulturoznawstwo” i obronią egzamin magisterski, otrzymają wraz z dyplomem zaświadczenie o ukończeniu specjalizacji.

Termin rekrutacji 2016/2017:
26 września-3 października 2016

Kwalifikacja na podstawie punktacji uzyskanej podczas rekrutacji na studia (IKP oraz MISH, jeśli minimum programowe jest realizowane w IKP) i formularza zgłoszeniowego przesłanego na adres: specjalizacjawizualna@gmail.com

Limit miejsc: 18-25 osób
Specjalizacja nieodpłatna

 

 

Program specjalizacji

W ramach specjalizacji „Kultura wizualna” proponujemy (dla cyklu 5, rozpoczynającego specjalizację w roku 2016/2017) 240 godz. zajęć obowiązkowych [27 ECTS] łącznie na I i II roku (jest to pula wchodząca w skład zajęć do wyboru/bloków tematycznych przewidzianych w programie studiów II stopnia i obowiązujących wszystkich studentów):
- 180 godz. na I roku (w tym dwa egzaminy) [20 ECTS];
- 60 godz. na II roku (w tym jeden egzamin) [7 ECTS];

Specjalizacja „Kultura wizualna” – rok I (2016/2017) – cykl 5
Specjalizacja „Kultura wizualna”
terminy zajęć
rodzaj zajęć
sposób zaliczenia
punkty ECTS
Razem180 godz. obowiązkowych wykładów,
ćwiczeń, warsztatów
2 egzaminy20 ECTS
dr Iwona Kurz: Od fotografii do Facebooka (podmiot nowoczesny i praktyki mediów wizualnych)wtorek, godz. 9.45 (I i II sem.)ćwiczenia,
60 godz.
zal.,
egzamin
7 ECTS
dr Paulina Kwiatkowska: Film: sztuka, technika, ideologiaśroda, godz. 13.15 (I i II sem.ćwiczenia,
60 godz.
zal.,
egzamin
7 ECTS
dr Matylda Szewczyk, Instytucje kulturyśroda, godz. 16.45–20.00 (I sem., co dwa tygodnie)ćwiczenia,
30 godz.
zal.3 ECTS
dr Justyna Jaworska: Warsztat krytyczny;
do wyboru!
środa, 16.45–20.00 (I sem., co dwa tygodnie)warsztat,
30 godz.
zal.3 ECTS
dr Paulina Kwiatkowska: Kinofilia, czyli jak kochać kino [warsztat]; do wyboru!poniedziałek, godz. 11.30 (II sem.)warsztat,
30 godz.
zal.3 ECTS
Specjalizacja „Kultura wizualna” – rok II (2016/2017) – cykl 4
Specjalizacja „Kultura wizualna”
terminy zajęć
rodzaj zajęć
sposób zaliczenia
punkty ECTS
Razem60 godz. obowiązkowych wykładów i ćwiczeń1 egzamin6 ECTS
dr hab. Wojciech Michera: Materia obrazuponiedziałek, godz. 15.00 (I sem.)wykład,
30 godz.
zal.2 ECTS
mgr Łukasz Zaremba: Teorie praktyk kultury wizualnej (cz. 2)wtorek, godz. 16.45 (I sem.) konwersatorium, 30 godz.zal.,
egzamin
4 ECTS

Dodatkowo studenci mogą rejestrować się na konwersatoria z oferty Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej oraz innych Zakładów IKP.

Opis zajęć obowiązkowych

dr hab. Iwona Kurz: Od fotografii do Facebooka (podmiot nowoczesny i praktyki mediów wizualnych)
Celem zajęć jest zbadanie przekształceń kultury nowoczesnej i ponowoczesnej za pośrednictwem przemian sceny widzenia (patrzenia i bycia oglądanym), z uwzględnieniem zarówno „społecznej konstrukcji pola wizualnego”, jak i „wizualnej konstrukcji pola społecznego” (jak chciałby W.J.T. Mitchell). Program opiera się na analizie konkretnych dzieł i/lub gatunków sztuk/mediów wizualnych, wpisanych w porządek chronologiczny, ale z wyraźną perspektywą dnia dzisiejszego jako punktem odniesienia. Badanie wybranych – symptomatycznych i emblematycznych – obrazów malarskich, fotografii, filmów, materiałów telewizyjnych, praktyk medialnych ma pozwolić na dostrzeżenie przemian pola wizualnego: przesunięć w relacjach rzeczywistość – artysta – dzieło – odbiorca jako objawów przekształceń wymiarów nowoczesnej tożsamości: płci, rasy, pamięci, ciała w kontekście przemian historyczno-społeczno-kulturowych, estetycznych i medialnych, prowadzących do narodzin współczesnego podmiotu. Chodzi także o wychwycenie dynamiki działania obrazów jako środka ekspresji i jako narzędzia wpływu, dyskursu wizualnego jako instrumentu ideologii i subwersyjnego środka oporu. W ten sposób historia kultury wizualnej staje się historią par excellance.

dr Łukasz Zaremba: Teorie praktyk kultury wizualnej
Jak mogłaby brzmieć Althusserowska interpelacja, gdyby została zbudowana wokół wizualności? Co wołałby policjant, gdy (jeśli) już zwróci naszą uwagę okrzykiem: „Hej ty!”? Mieke Bal poszukując podstawowego gestu władzy wizualnej (w przypadku jej rozważań – władzy interpretacji) wskazuje na: „Patrz! Tak właśnie jest!”, a więc ukazanie, przedstawienie, odsłonięcie, czy objawienie. Zwraca również uwagę, że rewersem tego gestu jest zakaz: „Nie patrz!”, czyli zasłonięcie, wydzielenie dostępu do pola widzenia. Z kolei Nicholas Mirzoeff w rozważaniach o oporze wobec dominujących polityk wizualności wychodzi wręcz od gestu policyjnego – zakazu gapienia się, który policjant artykułuje przy miejscu przestępstwa: „Rozejść się, nie ma tu nic do oglądania!”. Rancièrowska policja strzegąca – nawet metaforycznie – podziału zmysłowości mogłaby zaś dopełniać tego obrazu.
Jednym z podstawowych zadań studiów kultury wizualnej jest dziś z pewnością krytyczne ujęcie praktyk patrzenia, reżimów skopicznych, polityk widzialności oraz przedstawianie narzędzi umożliwiających przełamywanie pozornych oczywistości sfery wizualnej. U swoich początków „kultura wizualna” jako dyscyplina akademicka wychodziła jednak przede wszystkim od krytyki ugruntowanych dyscyplin takich jak historia sztuki, medioznawstwo czy estetyka; od krytyki sposobów interpretacji obrazów, i sposobów traktowania obrazów; następnie zaś widza, podmiotu patrzącego, publiczności. Mimo że dyscyplina ta, w rozumieniu akademickim, istnieje niewiele ponad dwadzieścia lat, przeszła już burzliwą drogę, której najważniejsze punkty, dyskusje i propozycje teoretyczne staną się przedmiotem proponowanych zajęć. Celem zajęć będzie więc rekonstrukcja najważniejszych pozycji teoretycznych w badaniach kultury wizualnej, ze szczególnym dowartościowaniem teorii praktyk patrzenia.

dr hab. Wojciech Michera: Narratologia wizualna
Klasyczna narratologia lat 60. zajmowała się przede wszystkim strukturami fabularnymi utworów literackich (baśni, powieści). W latach 70. uwaga badaczy skupiła się na relacji między fabułą a poziomem jej narracyjnej ekspozycji (dyskurs, tekst), nadal jednak w kontekście dzieł literackich. Modele narratologiczne dość szybko jednak zaczęto stosować także w badaniach nad filmem (zarówno analiza fabuły, jak i całej konstrukcji narracyjnej), następnie zaś w pracy nad obrazami wizualnymi pozbawionymi diachronicznej fabuły (jak obraz malarski lub fotografia, instalacje plastyczne, „nowe media”). Narratologię można też rozumieć jako nieusuwalny komponent innych, także poststrukturalistycznych dyskursów badawczych.
Wykład stanowi wprowadzenie do narratologii wizualnej. Przedstawiony zostanie najpierw „uogólniony”, roboczy model tekstu narracyjnego, a następnie możliwości jego zastosowania w sferze mediów wizualnych, takich jak obraz malarski (w różnych jego modalnościach odbiorczych), komiks, fotografia, film. Materiałem poglądowym będą często „teksty” nietypowe, „graniczne” (np. filmy eksperymentalne, instalacje, niektóre przedsięwzięcia w dziedzinie „nowych mediów”), zmuszające do ciągłego poddawania próbom i przekształcania wyjściowego modelu. Jednym ze szczegółowych celów wykładu jest wyostrzenie konceptualnej różnicy między pojęciem „medium”, jako odnoszącym się zasadniczo do procedury „zapisu”, a pojęciem „narracji”, funkcjonującym przede wszystkim w perspektywie „lektury”. Wykład tworzy merytoryczną całość z wykładem „Materia obrazu”.

dr Paulina Kwiatkowska: Film: sztuka, technika, ideologia
Historia ruchomych obrazów zwykle oscyluje pomiędzy perspektywą estetyczną (historia filmu jako dzieła, wypowiedzi artystycznej) a perspektywą socjologiczną (historia kina jako instytucji). Ćwiczenia będą próbą poszerzenia tych perspektyw, wzbogacenia refleksji o filmie o kontekst technologiczny, ideologiczny, filozoficzny i rozrywkowy. Celem zajęć jest analiza historycznego rozwoju obrazu filmowego pośród i wobec innych form obrazu i innych mediów (audio)wizualnych. Nie chodzi zatem jedynie o śledzenie wpływów, ale o dostrzeżenie, że jeśli wiek XX zasadnie możemy określać wiekiem kina, to nie tylko ze względu na masowe oddziaływanie tego medium, ale również dlatego, że obraz filmowy prowokował (a może wciąż prowokuje?) wiele najistotniejszych dyskusji teoretycznych, estetycznych i ideologicznych związanych z ontologią, statusem i potencją obrazu w ogóle.

dr Matylda Szewczyk: Instytucje kultury: muzeum – galeria – kino
Zajęcia wychodzą od pytania o instytucjonalny kontekst funkcjonowania obrazów w kulturze; o to, jak instytucja tworzy „ramy” dla obrazów, jak wpływa na ich tożsamość i jak kształtuje praktyki odbiorcze. Powstająca w jej obrębie relacja widz-obraz tworzy centralny punkt rozważań. Refleksja teoretyczna i historyczna dotyczyć będzie oficjalnych kulturowych obiegów obrazów, ze szczególnym naciskiem na takie instytucje, jak muzea, galerie, kina (w całej dynamice ich historycznych przemian). Nie będziemy jednak unikać analiz sytuacji rozsadzających ten oficjalny kontekst – obiegów alternatywnych, zderzeń, wymian i napięć między tym, co odgórnie sankcjonowane i co nieoficjalne, a także przyglądania się praktykom marginalizowanym, takim jak wesołe miasteczka, parki tematyczne czy muzea osobliwości. Poza warstwą historyczną i teoretyczną, zajęcia będą mieć również wymiar bezpośredniej krytycznej refleksji nad współczesnymi instytucjami kultury w Polsce i na świecie.

dr hab. Wojciech Michera: Materia obrazu
Zgodnie z tradycją metafizyczną (Platon, Arystoteles, Plotyn, Ojcowie Kościoła) „materia” jest bytem niekompletnym, niezróżnicowanym, pozbawionym formy nieprzejrzystym substratem; mówiąc krótko – jest niebytem, naznaczonym brakiem, wprowadzający w obszar istnienia „pożądanie” i „zło”. „Materia” obrazu zatem to ten jego aspekt, którego nie można redukować do wymiaru „odniesienia” i utożsamiać z „reprezentacją”, zarówno w sensie mimetycznym (perceptualizm), jak i symbolicznym (ikonologia). Jest to swoiście „nieprawy” wymiar bytu ikonicznego, sam w sobie niewyrażalny, nieprzejrzystość, zdradzająca się zaledwie jako kres, granica reprezentacji, jej paradoksalny mechanizm. Na wykładzie omawiane są wybrane tematy uszczegółowiające tytułowe zagadnienie (między innymi perspektywa i podmiot, spojrzenie, relacja między obrazem i słowem, rama i parergon, subjectile, tło i powierzchnia, obraz dialektyczny) oraz związane z nimi koncepcje ikonologiczne (m.in. Maurice Blanchot, Jacques Derrida, Jacques Lacan, W.J.T. Mitchell, Norman Bryson, Mieke Bal, Svietlana Alpers, Louis Marin, Hubert Damisch, Daniel Arasse, Georges Didi-Huberman).

Warsztaty do wyboru (uwaga! jeden warsztat obowiązkowy!):

dr Justyna Jaworska: Warsztat krytyczny
Celem zajęć jest doskonalenie warsztatu pisarskiego, przede wszystkim związanego z tworzeniem małych form krytycznych – recenzji, analizy, polemiki – na tematy dotyczące kultury wizualnej. Ćwiczenia polegają na regularnym pisaniu krótkich prac, które następnie są dyskutowane przez całą grupę, zarówno pod kątem ich zawartości – konstrukcji i przejrzystości wywodu, precyzji argumentacji – jak i stylu oraz formy językowej. Podczas części spotkań omawiane są także wybrane, klasyczne artykuły dotyczące pracy i zadań krytyka.

dr Paulina Kwiatkowska: Kinofilia, czyli jak kochać kino
Celem zajęć jest analiza praktyk i strategii kinofilskich. Punktem wyjścia będzie oczywiście namysł nad kulturowymi i historycznymi źródłami tego zjawiska oraz nad klasycznymi przejawami kinofilii. Podczas zajęć skupimy się jednak przede wszystkim najbardziej aktualnych formach miłości do kina, związanych z rozwojem nowych mediów i sposobów obcowania z filmami, zmieniającym się statusem „twórcy”, „dzieła” i „odbiorcy” w kontekście kinematograficznym oraz przemianami społecznymi i obyczajowymi.

Konwersatoria:

dr Justyna Jaworska: Obrazy PRL-u, 60 godz. (I i II semestr), czwartek, godz. 11.30
dr Matylda Szewczyk: Obrazy i kultura wizualna wobec dyskursów nauki (2), 60 godz. (I i II semestr), poniedziałek, godz. 11.30
mgr Dorota Mieszek: Hauntologia albo powrót żywych trupów, 30 godz. (I semestr), poniedziałek, godz. 11.30
mgr Klaudia Rachubińska: Jak czytać kino grozy? (2), 30 godz. (II semestr), środa, godz. 16.45–20.00 (co dwa tygodnie)
mgr Małgorzata Szubartowska: Projekt Ameryka. Mity amerykańskiej tożsamości i kultura popularna, 30 godz. (I semestr), poniedziałek, godz. 16.45

Uwaga: udział w specjalizacji „Kultura wizualna” nie wyklucza udziału w specjalizacji „Animacja kultury”. Zachęcamy do ich łączenia, pozwalającego na jednoczesną refleksję teoretyczną i podejmowanie działania w kulturze.

Saska
Fot. Eadweard Muybridge

Marey
Fot. Etienne-Jules Marey

Marey

Instytut Kultury Polskiej
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel.+48 22 552 03 24
22 552 26 04

Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 552 00 00
NIP 525-001-12-66

Wydział Polonistyki

Projekt i realizacja:
rzeczyobrazkowe.pl