Kultura wizualna

Specjalizacja „Kultura wizualna” została przygotowana i jest prowadzona przez Zakład Filmu i Kultury Wizualnej IKP.

Szczegółowych informacji udziela opiekunka specjalizacji dr Magda Szcześniak, na dyżurach lub mailowo: specjalizacjawizualna@gmail.com.

Idea specjalizacji

Program specjalizacji wiąże się z intensywnie rozwijającymi się w ostatnich latach badaniami nad wizualnością (visual studies). Specjalizacja „Kultura wizualna” pomyślana jest jako spójny, ale możliwie zróżnicowany projekt naukowo-dydaktyczny poszerzający namysł nad obrazem w ujęciu estetycznym (historia sztuki) czy „technologicznym” (medioznawstwo) o aspekt antropologiczny, historycznokulturowy, socjologiczny i filozoficzny. W programach poszczególnych zajęć (zarówno obowiązkowych, jak i konwersatoriów) wyraźnie obecna jest również perspektywa krytyczna, zorientowana na analizę i interpretację konkretnych zjawisk współczesnej sztuki i kultury audiowizualnej.

Pogląd mówiący o postępującej od połowy XX wieku „wizualizacji kultury” – choć rozpowszechniony i niebezzasadny – domaga się szerszego uzasadnienia, ale też głębszej krytyki i analizy opartej przede wszystkim na mocnych fundamentach teoretycznych. Zajęcia specjalizacyjne stawiają pytania o to, czym jest, w jaki sposób się przejawia, czym skutkuje i z czego wynika rola obrazu we współczesnej kulturze – i to zarówno na poziomie codziennych, najbardziej popularnych praktyk, jak i na gruncie koncepcji filozoficznych i teoretycznych. W badaniach nad wizualnością obraz nie jest traktowany wyłącznie jako dzieło sztuki, ale przede wszystkim jako „fakt społeczno-kulturowy”, jako jeden z ważniejszych elementów regulujących wzajemne relacje pomiędzy polem wizualnym a polem społecznym. Istotne jest również podkreślenie roli spojrzenia / widzenia w procesie tworzenia, odbierania i interpretowania zjawisk kultury współczesnej oraz przemian w ponowoczesnej filozofii podmiotu. Jeśli zatem przyjmujemy, że współczesna kultura jest kulturą wizualną, to pogłębianie i rozwijanie świadomości wizualnej – co leży u podstaw idei specjalizacji – okazuje się niezbędne, służy bowiem nie tylko analizie i interpretacji konkretnych obrazów czy mediów, lecz przede wszystkim umożliwia krytykę kultury w ogóle.

Celem programu „Kultura wizualna” jest wskazanie i praktyczne zweryfikowanie podstawowych kompetencji wizualnych koniecznych do bycia uczestnikiem kultury początków XXI wieku. Z tego względu tak ważne jest zachowanie w programie specjalizacji równowagi i właściwych proporcji pomiędzy zajęciami o charakterze teoretycznym, historycznym, analitycznym i praktycznym. Jej program przygotowuje zarówno do dalszej pracy naukowej (studia doktoranckie), jak i do pracy zawodowej w instytucjach kultury wymagającej świadomego, krytycznego i twórczego podejścia do obrazów i ich mediów.

Zapraszamy również na FB specjalizacji: Kultura Wizualna IKP UW.

Polecamy stronę czasopisma internetowego „Widok. Teorie i praktyki kultury wizualnej” (pismowidok.org), współtworzonego przez pracowników i doktorantów Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej.

Kwestie organizacyjne

Obowiązkowe zajęcia zaplanowane w programie specjalizacji realizowane będą na pierwszym i drugim roku studiów II stopnia. Studenci, którzy w terminie zaliczą wszystkie zajęcia przewidziane w programie specjalizacji oraz zrealizują minimum programowe studiów na kierunku „kulturoznawstwo” i obronią egzamin magisterski, otrzymają wraz z dyplomem zaświadczenie o ukończeniu specjalizacji.

Termin rekrutacji 2017/2018:

23 września-30 września 2017

Kwalifikacja na podstawie punktacji uzyskanej podczas rekrutacji na studia (IKP oraz MISH, jeśli minimum programowe jest realizowane w IKP) i formularza zgłoszeniowego przesłanego na adres: specjalizacjawizualna@gmail.com

Limit miejsc: 18-25 osób
Specjalizacja nieodpłatna

 

Program specjalizacji

W ramach specjalizacji „Kultura wizualna” proponujemy (dla cyklu 5, rozpoczynającego specjalizację w roku 2016/2017) 240 godz. zajęć obowiązkowych [27 ECTS] łącznie na I i II roku (jest to pula wchodząca w skład zajęć do wyboru/bloków tematycznych przewidzianych w programie studiów II stopnia i obowiązujących wszystkich studentów):
- 180 godz. na I roku (w tym dwa egzaminy) [20 ECTS];
- 60 godz. na II roku (w tym jeden egzamin) [7 ECTS];

CYKL 6 – 2017/18 (I rok) + 2018/19 (II rok)

Wszyscy studenci specjalizacji realizują pełen program studiów II stopnia IKP, w ramach którego obowiązkowo kończą kurs Medialność w kulturze współczesnej – obraz (najlepiej w I semestrze I roku). Wszyscy studenci specjalizacji od roku 2017/18 będą mieli obowiązek zaliczyć jeden z dwóch warsztatów Medialność prowadzonych przez pracowników Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej (prowadzonych w II semestrze).

 

Specjalizacja „Kultura wizualna” – rok I (2017/2018)
Specjalizacja „Kultura wizualna”
terminy zajęć
rodzaj zajęć
sposób zaliczenia
punkty ECTS
Razem180 godz. obowiązkowych wykładów,
ćwiczeń, warsztatów
2 egzaminy20 ECTS
dr Iwona Kurz: Od fotografii do Facebooka. Podmiot nowoczesny i praktyki mediów wizualnychwtorek, 9.45–11.15, s. 9 (I i II semestr)ćwiczenia,
60 godz.
egzamin7 ECTS
dr Paulina Kwiatkowska: Historie filmówśroda, 11.30–14.45 (zajęcia podwójne!), s. 9 (I semestr)ćwiczenia,
60 godz.
zaliczenie6 ECTS
dr Łukasz Zaremba: Metody badań wizualnych wtorek, 11.30–13.00, s. 9 (II semestr)ćwiczenia,
30 godz.
egzamin4 ECTS
dr Paulina Kwiatkowska: Kinofilia, czyli jak kochać kino;
do wyboru!
poniedziałek, 15.00–16.30, s. 9 (I semestr)ćwiczenia,
30 godz.
zaliczenie3 ECTS
dr Justyna Jaworska: Warsztat krytyczny [warsztat]; do wyboru!środa, 16.45–20.00, co 2 tygodnie (II semestr)ćwiczenia,
30 godz.
zaliczenie3 ECTS
Specjalizacja „Kultura wizualna” – rok II (2018/2019)
Specjalizacja „Kultura wizualna”
terminy zajęć
rodzaj zajęć
sposób zaliczenia
punkty ECTS
Razem60 godz. obowiązkowych wykładów i ćwiczeń1 egzamin6 ECTS
dr Magda Szcześniak: Wizualne polityki tożsamościI sem.30 godz.egzamin4 ECTS
dr hab. Wojciech Michera: Narratologia wizualnaI sem. 30 godz.zaliczenie2 ECTS

CYKL 5 – 2017/18 (kontynuacja)

Specjalizacja „Kultura wizualna” – rok II (2017/2018)

Specjalizacja „Kultura wizualna”
terminy zajęć
rodzaj zajęć
sposób zaliczenia
punkty ECTS
Razem60 godz. obowiązkowych wykładów i ćwiczeń1 egzamin6 ECTS
dr Łukasz Zaremba: Metody badań wizualnychwtorek, 11.30–13.05, s. 9 (I semestr)ćwiczenia, 30 godz.egzamin4 ECTS
dr hab. Wojciech Michera: Materia obrazuponiedziałek, 15.00–16.30, s. 3 (I semestr)ćwiczenia, 30 godz.zaliczenie2 ECTS

Dodatkowo studenci mogą rejestrować się na konwersatoria z oferty Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej oraz innych Zakładów IKP.

Opis zajęć obowiązkowych

Od fotografii do Facebooka. Podmiot nowoczesny i praktyki mediów wizualnych
dr hab. Iwona Kurz
Celem zajęć jest zbadanie przekształceń kultury nowoczesnej i ponowoczesnej za pośrednictwem przemian sceny widzenia (patrzenia i bycia oglądanym), z uwzględnieniem zarówno „społecznej konstrukcji pola wizualnego”, jak i „wizualnej konstrukcji pola społecznego” (jak chciałby W.J.T. Mitchell). Program opiera się na analizie konkretnych dzieł i/lub gatunków sztuk/mediów wizualnych, wpisanych w porządek chronologiczny, ale z wyraźną perspektywą dnia dzisiejszego jako punktem odniesienia. Badanie wybranych – symptomatycznych i emblematycznych – obrazów malarskich, fotografii, filmów, materiałów telewizyjnych, praktyk medialnych – ma pozwolić na dostrzeżenie przemian pola wizualnego: przesunięć w relacjach rzeczywistość – artysta – dzieło – odbiorca jako objawów przekształceń wymiarów nowoczesnej tożsamości: płci, rasy, pamięci, ciała w kontekście przemian historyczno-społeczno-kulturowych, estetycznych i medialnych, prowadzących do narodzin współczesnego podmiotu. Chodzi także o wychwycenie dynamiki działania obrazów jako ekspresji i jako narzędzia wpływu, dyskursu wizualnego jako instrumentu ideologii i subwersyjnego środka oporu. Tematem jest foto-tożsamość – identyfikacja nowoczesnego podmiotu zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i zbiorowym za sprawą nowoczesnych narzędzi przedstawiania.

Historie filmów
dr Paulina Kwiatkowska
Program zajęć zbudowany jest wokół kilku wybranych filmów – nie tyle po prostu „wybitnych” czy „najważniejszych” z perspektywy historii czy estetyki filmu, ile wyjątkowo dobrze nadających się do analizy pod kątem historycznym i teoretycznym. Chodzi o takie filmy, w których z jednej strony ścierają się tendencje kluczowe dla danego momentu w historii kina, z drugiej – ujawniają istotne spory i dyskusje właściwe dla rozwijającej się teorii kina. Wybrane filmy będą zatem każdorazowo pretekstem do zarysowania szerokich kontekstów społeczno-kulturowo-polityczno-ekonomicznych oraz do przetestowania konkretnych pojęć odnoszących się do statusu obrazu filmowego. Celem zajęć będzie – na najbardziej oczywistym poziomie – zwięzłe i przekrojowe uporządkowanie najważniejszych zjawisk z historii kina europejskiego i amerykańskiego. Ostatecznie chodzić będzie o wskazanie ścisłych powiązań pomiędzy rozwojem kina jako formy artystycznego wyrazu, języka, gałęzi przemysłu i rozrywki oraz narzędzia ideologii z ewolucją sposobów myślenia o tym medium – z pytaniami o status rzeczywistości, o rolę reżysera, miejsce widza, specyfikę doświadczenia kinowego czy intelektualny i afektywny potencjał kina.

Metody badań wizualnych
dr Łukasz Zaremba
Celem zajęć będzie rozpoznanie metodologicznych dyskusji we współczesnych interdyscyplinarnych badaniach wizualnych, ze szczególnym uwzględnieniem perspektyw studiów nad kulturą wizualną. Krytyczny przegląd metod badań wizualnych ma zbudować świadomość i czujność na wykorzystywane języki, ujęcia i wybierane tematy u studentek i studentów przygotowujących się do pisania pracy magisterskiej. Choć przegląd ten nie ma mieć charakteru historycznego omówienia, lecz prezentacji metod i perspektyw żywotnych współcześnie, w miarę możliwości budowany będzie na zestawieniach historycznych inspiracji i urwanych ścieżek z aktualnie rozwijanymi ujęciami metodologicznymi (przykładowo: Warburg–Didi-Huberman, Gombrich–Bryson, Barthes–Bal, Sontag–Azoulay, Panofsky– Mitchell). Przyjmuję założenie, że zajęcia „Medialność – obraz” omawiają rozmaite teorie „kultury wizualnej” (sposoby widzenia, reżimy skopiczne, podział zmysłowości, wizualność-kontrwizualność) oraz znaczenie i rolę obrazów współcześnie (spór o zwrot obrazowy), dlatego „Metody” skupiają się głównie na wybranych sposobach i wymiarach interpretacji obrazów. Zajęcia obejmą takie obszary metodologiczne jak: ikonologia, semiotyka w badaniach wizualnych, psychoanaliza jako metoda wizualna, „tożsamościowe” rewizje klasycznych lektur historii sztuki.

Wizualne polityki tożsamości
dr Magda Szcześniak
Na zajęciach przyjrzymy się historycznym i współczesnym teoriom i praktykom wizualnego konstruowania tożsamości. Interesować nas więc będą strategie naznaczania podmiotów przez władzę i wytwarzania norm oraz, przede wszystkim, taktyki budowania odmienności w polu widzenia i przeciwstawiania się opresji przy wykorzystaniu narzędzi wizualnych (sztuka, aktywizm wizualny). Naszymi przewodniczkami i przewodnikami będą „mniejszościowe” teorie humanistyczne – niekiedy wprost poruszające temat reprezentacji i wizualnych polityk tożsamości, innymi razy pośrednio odnoszące się do niego, dostarczające narzędzi do ich badań. Przyglądać się będziemy zarówno tekstom klasycznym, jak i współczesnym, zwracając także uwagę na wpływ przemian kultury wizualnej na modele podmiotowości oraz uwarunkowania historyczno-kulturowe. Wśród omawianych zagadnień znajdą się zatem między innymi: mechanizmy rozpoznawania ciał jako nośników określonych tożsamości, praktyki oznaczania normatywności i inności, narracje dotyczące „uchodzenia za” (przedstawicieli określonych tożsamości), sposoby budowania tożsamości wspólnotowej przy użyciu narzędzi wizualnych, reprezentacje procesów przemian tożsamościowych (np. awans klasowy, zmiana płci), pułapkami i szansami związanymi z widocznością w sferze publicznej.
Przegląd nurtów teoretycznych: feminizm/feministyczna historia i krytyka sztuki, studia queer, krytyczne studia nad rasą i etnicznością, badania stratyfikacji społecznej i klas, studia nad afektami, nowe media/badania algorytmów, postkolonializm, nowy materializm/badania nieludzkich tożsamości.

Narratologia wizualna
dr hab. Wojciech Michera
Klasyczna narratologia lat 60. zajmowała się przede wszystkim strukturami fabularnymi utworów literackich (baśni, powieści). W latach 70. uwaga badaczy skupiła się na relacji między fabułą a poziomem jej narracyjnej ekspozycji (dyskurs, tekst), nadal jednak w kontekście dzieł literackich. Modele narratologiczne dość szybko jednak zaczęto stosować także w badaniach nad filmem (zarówno analiza fabuły, jak i całej konstrukcji narracyjnej), następnie zaś w pracy nad obrazami wizualnymi pozbawionymi diachronicznej fabuły (jak obraz malarski lub fotografia, instalacje plastyczne, „nowe media”). Narratologię można też rozumieć jako nieusuwalny komponent innych, także poststrukturalistycznych dyskursów badawczych. Wykład stanowi wprowadzenie do narratologii wizualnej. Przedstawiony zostanie najpierw „uogólniony”, roboczy model tekstu narracyjnego, a następnie możliwości jego zastosowania w sferze mediów wizualnych, takich jak obraz malarski (w różnych jego modalnościach odbiorczych), komiks, fotografia, film. Materiałem poglądowym będą często „teksty” nietypowe, „graniczne” (np. filmy eksperymentalne, instalacje, niektóre przedsięwzięcia w dziedzinie „nowych mediów”), zmuszające do ciągłego poddawania próbom i przekształcania wyjściowego modelu. Jednym ze szczegółowych celów wykładu jest wyostrzenie konceptualnej różnicy między pojęciem „medium”, jako odnoszącym się zasadniczo do procedury „zapisu”, a pojęciem „narracji”, funkcjonującym przede wszystkim w perspektywie „lektury”.

Materia obrazu
dr hab. Wojciech Michera
Zgodnie z tradycją metafizyczną (Platon, Arystoteles, Plotyn, Ojcowie Kościoła) „materia” jest bytem niekompletnym, niezróżnicowanym, pozbawionym formy nieprzejrzystym substratem; mówiąc krótko – jest niebytem, naznaczonym brakiem, wprowadzający w obszar istnienia „pożądanie” i „zło”. „Materia” obrazu zatem to ten jego aspekt, którego nie można redukować do wymiaru „odniesienia” i utożsamiać z „reprezentacją”, zarówno w sensie mimetycznym (perceptualizm), jak i symbolicznym (ikonologia). Jest to swoiście „nieprawy” wymiar bytu ikonicznego, sam w sobie niewyrażalny, nieprzejrzystość, zdradzająca się zaledwie jako kres, granica reprezentacji, jej paradoksalny mechanizm. Na wykładzie omawiane są wybrane tematy uszczegółowiające tytułowe zagadnienie (między innymi perspektywa i podmiot, spojrzenie, relacja między obrazem i słowem, rama i parergon, subjectile, tło i powierzchnia, obraz dialektyczny) oraz związane z nimi koncepcje ikonologiczne (m.in. Maurice Blanchot, Jacques Derrida, Jacques Lacan, W.J.T. Mitchell, Norman Bryson, Mieke Bal, Svietlana Alpers, Louis Marin, Hubert Damisch, Daniel Arasse, Georges Didi-Huberman).

Warsztaty (uwaga – jeden warsztat obowiązkowy):

Warsztat krytyczny
dr Justyna Jaworska
Celem zajęć jest doskonalenie warsztatu pisarskiego, przede wszystkim związanego z tworzeniem małych form krytycznych – recenzji, analizy, polemiki – na tematy dotyczące kultury wizualnej. Ćwiczenia polegają na regularnym pisaniu krótkich prac, które następnie są dyskutowane przez całą grupę, zarówno pod kątem ich zawartości – konstrukcji i przejrzystości wywodu, precyzji argumentacji – jak i stylu oraz formy językowej. Podczas części spotkań omawiane są także wybrane, klasyczne artykuły dotyczące pracy i zadań krytyka.

Kinofilia, czyli jak kochać kino

dr Paulina Kwiatkowska
Zajęcia mają charakter konwersatoryjno-warsztatowy i poświęcone są różnym przejawom kinofilii, traktowanej zarówno jako zjawisko historyczne, jak i charakterystyczne dla najnowszych praktyk z obszaru mediów społecznościowych i sztuki nowych mediów. Podczas kilku pierwszych zajęć będziemy pracować na tekstach, zastanawiając się nad historycznymi i kulturowymi kontekstami kinofilii oraz nad możliwym teoretycznym umocowaniem tego zjawiska. Będziemy również pytać o status widza- kinofila w perspektywie teorii filmu. Ustalenia teoretyczne i historyczne zostaną następnie skonfrontowane z analizą konkretnych strategii kinofilskich. Pomogą nam w tym z jednej strony spotkania z zaproszonymi gośćmi (m.in. krytykami filmowymi, artystami, animatorami kultury filmowej), z drugiej – prezentacje przygotowane przez studentów. Głównym celem zajęć jest odpowiedź na pytanie nie o to, za co kochamy kino, ale – w jaki sposób tę miłość wyznajemy i praktykujemy.

Konwersatoria do wyboru z oferty Zakładu Filmu i Kultury Wizualnej w roku 2017/2018:
Dr hab. Seweryn Kuśmierczyk: Laboratorium analizy filmu fabularnego, II sem, 30h – piątek,18.30, s. 9

Dr Justyna Jaworska: Słabe obrazy, II sem., 30h – piątek, 11.30, s. 8

Dr Magda Szcześniak: Obraz klasy. Awans i deklasacja w powojennej kulturze polskiej, II sem., 30h – środa, 11.30, s. 9

Dr Matylda Szewczyk: Obrazy od początku. Ciąża, płód i macierzyństwo w kulturze wizualnej, I sem., 30h – czwartek, 13.00, s. 9

 

Uwaga: udział w specjalizacji „Kultura wizualna” nie wyklucza udziału w specjalizacji „Animacja kultury”. Zachęcamy do ich łączenia, pozwalającego na jednoczesną refleksję teoretyczną i podejmowanie działania w kulturze.

Saska
Fot. Eadweard Muybridge

Marey
Fot. Etienne-Jules Marey

Marey

Instytut Kultury Polskiej
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel.+48 22 552 03 24
22 552 26 04

Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 552 00 00
NIP 525-001-12-66

Wydział Polonistyki

Projekt i realizacja:
rzeczyobrazkowe.pl