Zespołowe

  • 2015

„Performanse pamięci: strategie testymonialne, rekonstrukcyjne i kontrfaktyczne w literaturze i sztukach performatywnych XX i XXI wieku”

zespół badawczy: prof. dr hab. Magdalena Marszałek (Uniwersytet w Poczdamie; kierownik projektu po stronie niemieckiej), prof. dr hab. Małgorzata Sugiera (Uniwersytet Jagielloński; kierownik projektu po stronie polskiej), dr Mateusz Borowski (Uniwersytet Jagielloński), dr Dorota Sajewska (IKP UW), dr Dorota Sosnowska (IKP UW)

czas trwania: 36 miesięcy (styczeń 2016 – grudzień 2018)
program BEETHOVEN, Narodowe Centrum Nauki – Deutsche Forschungsgemeinschaft

Celem tego polsko-niemieckiego projektu badawczego jest krytyczna dyskusja i (re)konceptualizacja ujęć teoretycznych oraz analiza literackich i artystycznych praktyk testymonialnych, dokumentarnych i kontrfaktycznych, odwołujących się do formujących doświadczeń historycznych XX wieku. Przedmiotem badań jest polska kultura literacka i artystyczna w europejskiej perspektywie porównawczej. Projekt sytuuje się na tym interdyscyplinarnym obszarze performatyki i pamięciologii, którego metodologia czerpie zarówno z narzędzi analitycznych teorii i praktyki literatury, jak i mediów oraz tak zwanych sztuk performatywnych – z intencją daleko idącej rewizji ujęć dychotomicznych. Badacze wychodzą od umotywowanej politycznie, epistemologicznie i estetycznie nowej definicji relacji między literaturą i innymi sztukami a doświadczeniem historycznym, widocznej w upowszechnieniu się poetyk (para)dokumentarnych oraz w czerpiących z ich propozycji nurtach kontrfaktualnych w XX i XXI wieku. Dr Dorota Sajewska i dr Dorota Sosnowska będą zajmować się w projekcie opracowaniem tematu strategii rekonstrukcyjnych na materiale historycznym dotyczącym polskiego ruchu robotniczego w XX wieku.


„Maska w kulturze współczesnej Europy: obrzęd – karnawał – teatr – zabawa – sztuka”

zespół badawczy: prof. dr hab. Wojciech Dudzik (kierownik projektu), dr Agata Łuksza, Amudena Rutkowska, dr Dorota Sosnowska

czas trwania: 36 miesięcy (październik 2015 – październik 2018)
program OPUS, Narodowe Centrum Nauki

Projekt zmierza do rozpoznania i interpretacji funkcji oraz form obecności maski we współczesnej kulturze europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem kultury polskiej. Chodzi przede wszystkim o weryfikację przekonania o współczesnej degradacji lub marginalizacji maski realnej (przedmiotu materialnego). Badania koncentrują się na: sformułowaniu wyróżników współczesnej maski, wraz z postawieniem pytania, co dzisiaj jest maską i co/kto o tym decyduje; określeniu sposobów wytwarzania maski i zakresów jej użycia; zbadaniu współczesnych funkcji maski, jej potencjału performatywnego i znaczenia w różnych obszarach kultury. Chcemy ukazać współczesne „drogi masek”, rekonstruując historyczne konotacje masek i ujmując przejawy obecności maski w kulturze współczesnej na przykładach z Polski i Europy. W projekcie przyjęto perspektywę antropologii widowisk i performance studies w celu zaakcentowania komunikacyjnego i sprawczego aspektu maski (maska jako medium kultury, maska jako przedmiot performatywny).

  • 2014

„Topo-Grafie. Miasto, mapa, literatura”

projekt realizowany przez Pracownię Studiów Miejskich IKP pod kierunkiem dr hab. Agnieszki Karpowicz

czas trwania: 36 miesięcy (czerwiec 2014 – czerwiec 2017)

Narodowy Program Rozwoju Humanistyki

Projekt mieści się w nurcie badań miejskich prowadzonych w perspektywie historycznej (historia kultury XX wieku) i antropologicznej (antropologia codzienności, antropologia kultury miejskiej, antropologia literatury). W jego efekcie powstaną literackie mapy miasta czterech pisarzy związanych z przestrzenią Warszawy: Mirona Białoszewskiego, Leopolda Tyrmanda, Marka Hłaski i Tadeusza Konwickiego. Pozwoli to na ukazanie przemian tkanki materialnej Warszawy i jej struktury urbanistycznej, badanych tu przez pryzmat zindywidualizowanego, artystycznego, podmiotowego doświadczenia miejskiego i jego związków z poetyką przestrzenną utworów literackich (geopoetyka). Skonceptualizowana i zastosowana w praktyce zostanie metoda lektury topograficznej oraz topograficznej analizy biografii pisarza zmierzająca do wykreślenia odpowiadającego mu miejskiego krajobrazu kulturowego (w ujęciu geografii humanistycznej, a także nowej geografii kultury oraz geobiografii). Autorów interesują również współczesne praktyki miejskie związane z badanymi twórcami (miejsca pamięci, miejska recepcja twórczości i legendy pisarza, śledzenie działań artystycznych i animacyjnych oraz wydarzeń kulturalnych organizowanych w związku z jego miejskim zakorzenieniem).

„Współczesna polska kultura wernakularna w perspektywie porównawczej. Pamięć – wyobraźnia – praktyki oporu”

zespół badawczy: Paweł Dobrosielski, prof. Jonathan P. Eburne (Pennsylvania State University), dr Piotr Filipkowski (IFIS PAN), dr Olga Kaczmarek, dr Marcin Napiórkowski (kierownik), dr Artur Szarecki, prof. Geneviève Zubrzycki (University of Michigan)

czas trwania: 36 miesięcy (wrzesień 2014 – wrzesień 2017)

Narodowy Program Rozwoju Humanistyki

Celem projektu jest analiza współczesnej (po roku 2004) polskiej kultury wernakularnej – jej podstawowych treści, cech charakterystycznych oraz historycznej genezy – łącząca prace teoretyczne i empiryczne z wykorzystaniem metod z kręgu hermeneutyki i neomarksizmu. Zarazem projekt pomyślany jest jako nawiązanie do tradycji polskiej folklorystyki i wypracowanych przez nią metod pozyskiwania źródeł oraz interpretacji tekstów. Przedmiot badania w projekcie będą stanowić wernakularne poglądy na historię, politykę, naukę i ekonomię, wyrażające się między innymi w historii mówionej, formach współczesnego folkloru oraz oddolnych praktykach oporu. Ich analiza posłuży odtworzeniu podstawowych kategorie, w jakich lokalna zbiorowa wyobraźnia ujmuje skomplikowane zjawiska o charakterze globalnym oraz przemiany, jakim ulega obecnie relacja między kulturą hegemoniczną a wernakularną, prowadząc do modelu, który określić można jako „kulturę postwernakularną”.

  • 2013

„Ekspozycje nowoczesności. Wystawy krajowe i tematyczne na ziemiach polskich w latach 1821–1929 roku a doświadczanie procesów modernizacyjnych”


zespół badawczy: Natalia Grądzka, Jakub Jakubaszek, dr Justyna Jaworska, dr Joanna Kubicka, Piotr Kubkowski, dr Iwona Kurz, dr Małgorzata Litwinowicz-Droździel (współkierująca projektem), dr Igor Piotrowski, dr hab. Paweł Rodak (kierownik projektu), dr Agata Sikora, Alicja Urbanik, Witold Zakrzewski

czas trwania: 36 miesięcy (marzec 2013 – marzec 2016)

Narodowy Program Rozwoju Humanistyki


Wystawy, zarówno krajowe, pretendujące do zaprezentowania możliwie szerokiego spectrum towarów wytwarzanych w Królestwie Polskim, jak i tematyczne, poświęcone np. rzemieślnictwu, rolnictwu czy zawodom sportowym, wydają się soczewką, przez którą dojrzeć można swoistość polskich procesów modernizacyjnych dokonujących się w XIX wieku. Ekspozycje, organizowane w latach 1821–1929 (od pierwszej wystawy krajowej do poznańskiej Powszechnej Wystawy Krajowej), wolno traktować jak próby ukazania tego, co w wybranej dziedzinie najlepsze, najbardziej obiecujące, najciekawsze, zaś strategie ich oglądania i zwiedzania odsłaniają, na ile zamysł organizatorów zbiegł się z zainteresowaniami odbiorców. Badanie mikrokosmosu wystawy powinno być w efekcie oparte na dostrzeżeniu napięcia między tym, co – i dlaczego – zdecydowano się pokazać, oraz tym, co chciano oglądać i co robiło największe wrażenie. Projekt zmierza zatem do zbadania praktyk związanych z organizacją i recepcją wystaw przy uwzględnieniu ich autorefleksyjnego charakteru. Pozwala też postawić pytanie o polską nowoczesność – o to, w jakim stopniu i na podstawie jakich doświadczeń Polacy postrzegali siebie jako nowoczesnych i w jaki sposób przedstawiali to na ekspozycjach.
 
 
 

„Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej”


zespół badawczy: Jan Borowicz, dr Agata Chałupnik, Paweł Dobrosielski, dr Olga Kaczmarek, dr Justyna Kowalska-Leder (kierująca projektem), dr Joanna Krakowska (IS PAN), dr Iwona Kurz, Agnieszka Pajączkowska, Kornelia Sobczak, Karolina Sulej, prof. dr hab. Małgorzata Szpakowska, Joanna Woźnicka

czas trwania: 42 miesiące (styczeń 2013 – czerwiec 2016)

Narodowy Program Rozwoju Humanistyki


Projekt ma na celu identyfikację i analizę konstelacji znaków, za pomocą których temat Zagłady jest podejmowany w kulturze polskiej od czasów powojennych po współczesne. Odwołania do niego pojawiają się w różnej formie niemal we wszystkich mediach oraz gatunkach wypowiedzi: w powieściach, wierszach, opowiadaniach, dramatach, dokumentach osobistych (dziennikach, pamiętnikach, relacjach), filmach fabularnych i dokumentalnych, różnego rodzaju fotografiach, komiksach, tekstach naukowych, popularno-naukowych, publicystycznych, przedstawieniach teatralnych, miejscach pamięci (pomnikach, muzeach, mauzoleach), w operze, piosenkach, dziełach plastycznych, słuchowiskach radiowych oraz w hipertekście (na stronach internetowych i forach tematycznych). Przedmiotem badania jest semantyczny potencjał śladów Zagłady, ich wpływ na znaczenie wypowiedzi potocznych, artystycznych, naukowych, również takich, które nie koncentrują się na tym temacie.
 
 
 

  • 2012

„Kultura wizualna w Polsce: pojęcia, języki, metaobrazy” - www.kulturawizualna.uw.edu.pl

zespół badawczy: dr Iwona Kurz (kierująca projektem), dr Paulina Kwiatkowska, dr hab. Wojciech Michera, Magda Szcześniak, Łukasz Zaremba

czas trwania: 36 miesięcy (luty 2013 – luty 2016)

program OPUS, Narodowe Centrum Nauki

Poznanie współczesnego potencjału mówienia i pisania o wizualności musi opierać się na rozpoznaniu ich genealogii, historii oraz ciągłej mediacji pomiędzy dziedzinami i obszarami badawczymi oraz rejestrami wypowiedzi, na wyjęciu istniejących kategorii, tekstów i ujęć z wąskich pól badawczych ograniczonych perspektywą ustabilizowanych już dyscyplin i ich języków. Podstawowym efektem poszukiwań w projekcie będzie zatem rozpoznanie zasobów i potencjału polskiej refleksji nad widzeniem i jego praktykami, prowadzonej w drugiej połowie wieku XIX i w wieku XX, oraz próba jej przepracowania pod kątem potrzeb kultury współczesnej i kształtującego się języka dyscypliny, jaką są badania kultury wizualnej. Z jednej strony projekt sięga w przeszłość, do źródeł polskiej nowoczesności (jako momentu pojawienia się mediów, przedefiniowania widzenia i narodzin naukowych sposobów ujmowania widzenia i wizualności), zgodnie z podejściem „archeologicznym” (Zieliński, Crary, Manovich), w którym rozpoznania historycznokulturowe mają prowadzić do lepszego rozumienia współczesności – zarówno diagnozy samej dyscypliny badawczej, jak i, szerzej, dzisiejszej kondycji społecznej i cywilizacyjnej w tej mierze, w jakiej refleksja nad widzeniem i jego praktykami pozwala ją odsłonić. Z drugiej strony istotny jest kontekst współczesnych praktyk widzenia, i potocznych, i artystycznych; sztuki wizualne traktowane są tutaj jako laboratorium refleksji nad dziedziną.

„Wytwarzanie i analiza źródeł w sztukach wykonawczych” - http://re-sources.uw.edu.pl

zespół badawczy: prof. dr hab. Leszek Kolankiewicz (kierownik projektu), dr Iwona Kurz, dr Dorota Sajewska, Agnieszka Sosnowska, dr Dorota Sosnowska, Magda Szcześniak, Łukasz Zaremba

czas trwania: 48 miesięcy (2012–2016)

Narodowy Program Rozwoju Humanistyki

Celem projektu jest analiza źródeł do badań nad sztukami wykonawczymi. Badania nad tą dziedziną kultury – teatrem i operą, performensem oraz tańcem odróżnia od innych badań związanych ze sztuką (np. literatura, malarstwo, film) brak materialnego przedmiotu analizy. Wydarzeniowy charakter, interakcja między twórcami a widzami, którzy tym samym stają się elementem dzieła, niepowtarzalność, a także zmiany zachodzące z pokazu na pokaz, związane z kondycją psychofizyczną aktorów/performerów/tancerzy, czynią sztuki wykonawcze wyjątkowo skomplikowaną dziedziną badawczą. Jednocześnie ich znaczenie dla polskiej kultury pozostaje niepodważalne. Już w latach 70. wśród klasyków teatrologii toczyła się intensywna dyskusja dotycząca dokumentowania i zapisywania spektakli teatralnych. Podstawą tej debaty było stwierdzenie, że nie można badać teatru (a także innych sztuk wykonawczych) bez wytworzenia, w sposób naukowy, źródła, które dopiero może stać się przedmiotem pogłębionej analizy. Ten postulat w praktyce zaowocował biblioteką różnorodnych, wciąż jednak istniejących autonomicznie linearnych zapisów spektaklu – którym wymykał się jednak synkretyczny i zdarzeniowy charakter sztuk wykonawczych. Dzisiaj nowe media i możliwość budowania narracji w przestrzeni wirtualnej, której immanentnymi cechami są odejście od linearności, synchroniczność, wielopłaszczyznowość, pozwalające na jednoczesne uwzględnianie wielu poziomów zdarzenia, sprawiają, że źródła do badania sztuk wykonawczych mogą przybrać nowy charakter i nową formę, spełniając przy tym formułowane przez klasyczną teatrologię postulaty badawcze. Projekt zmierza zatem do opracowania – we współpracy z ważnymi ośrodkami sztuki oraz istniejącymi archiwami, za pomocą nowych mediów i technologii – naukowego modelu wytwarzania źródeł do badania i analizy sztuk wykonawczych.

  • 2011

„Praktyki językowe jako praktyki kulturowe w ujęciu antropologii słowa”


zespół badawczy: dr hab. Grzegorz Godlewski (kierownik), dr hab. Paweł Rodak, dr hab. Agnieszka Karpowicz, dr Marta Rakoczy, dr Małgorzata Litwinowicz-Droździel, dr hab. Paweł Majewski, dr Marcin Niemojewski, dr Zuzanna Grębecka, dr Adela Kobelska, dr Jerzy Stachowicz, dr Agata Sikora, dr Olga Kaczmarek, Piotr Kubkowski

czas trwania: sierpień 2012 – sierpień 2014

program OPUS, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu było wykazanie, że praktyki językowe są zarazem praktykami kulturowymi i jako takie powinny być ujmowane i badane. Wypracowana koncepcja antropologicznego badania praktyk językowych, przekraczając ograniczenia podejść tekstocentrycznych i systemowych, pozwala na odsłonięcie głębokiego zakorzenienia języka w całościowym porządku kultury. W perspektywie antropologii słowa pierwotnym sposobem istnienia języka nie jest słownik i gramatyka, lecz użycie przez człowieka w konkretnych sytuacjach. Przeprowadzone badania zachowań językowych wykazały, że z reguły nie sprowadzają się one do przekazywania znaczeń, lecz zyskują charakter sprawczy, stając się „ogniwami działania”. Przegląd dostępnych koncepcji teoretycznych doprowadził do wniosku, że najdogodniejszym instrumentem badania tych zachowań, nadającym im stabilność kulturową i pozwalającym całościowo je ujmować, jest kategoria praktyki. Jak dowiodła analiza różnych rodzajów praktyk językowych, ich charakter i przebieg wyznaczane są nie tylko przez zasoby samego języka, ale również przez cały szereg innych czynników – kontekstowych, sytuacyjnych, medialnych, społecznych, a także cielesnych i materialnych. Dlatego praktyki językowe – również te, którym zwykle przypisuje się autonomię językową, takie jak praktyki sztuki słowa i dyskursy naukowe – powinny być traktowane jako praktyki kulturowe i badane z uwzględnieniem wpływających na nie czynników pozajęzykowych. Założenia te, pozytywnie zweryfikowane przez przeprowadzone studia przypadków, pozwoliły na opracowanie całościowego programu badania praktyk językowych, obejmującego różne ich typy i dziedziny funkcjonowania (praktyki życia codziennego, osobiste i społeczne, instytucjonalne i naukowe, twórcze i artystyczne), procesy i mechanizmy ich generowania, repertuary kulturowe praktyk językowych, ich odmiany medialne, zmienność historyczną i zróżnicowanie społeczne.
 
 
 

„Antropologia pamięci”


zespół badawczy: dr Roman Chymkowski, Paweł Dobrosielski, dr hab. Paweł Majewski, dr Marcin Napiórkowski, dr hab. Paweł Rodak, prof. dr hab. Roch Sulima (kierownik projektu)

czas trwania: 30 miesięcy (styczeń 2012 – lipiec 2014)

Narodowy Program Rozwoju Humanistyki

Celem projektu była porównawcza analiza najważniejszych paradygmatów współczesnej refleksji nad pamięcią zbiorową. Przeprowadzone badania – w tym obszerne prace kwerendowe (m.in. w Londynie, Paryżu i Madrycie) – wskazały podstawowe wymiary strukturujące tę dziedzinę nauk społecznych i humanistycznych, w tym klucz tematyczny, geograficzny, a także zmianę w czasie (kolejne „fale” badań nad pamięcią). W efekcie powstała przygotowywana do wydania antologia Antropologia pamięci. Zagadnienia i wybór tekstów (kolejny tom serii Wiedza o kulturze, ukazującej się nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego).
 
 
 

„Mnemonika i pamięć kulturowa epok dawnych”


zespół badawczy: dr Aleksandra Jakóbczyk-Gola, dr Hanna Jurkowska, Ada Łobożewicz, dr hab. Paweł Majewski, Natalia Mętrak, dr Piotr Morawski, dr Igor Piotrowski, prof. dr hab. Marek Prejs (kierownik)

czas realizacji: 24 miesiące (2012–2014)

Narodowy Program Rozwoju Humanistyki

Zadaniem projektu było rozpoznanie upostaciowań pamięci kulturowej i struktur mnemonicznych w polskiej tradycji i kulturze, z uwzględnieniem kontekstu ogólnoeuropejskiego, do końca XVIII wieku i kontynuacji tego dziedzictwa w wieku XIX i XX. Tak pomyślany temat wymagał współpracy badaczy literatury, kultury i historii sztuki zajmujących się różnymi epokami i stosujących różne metodologie w swojej pracy – do badaczy z Zespołu Kultury Staropolskiej działającego w IKP UW dołączyli zatem naukowcy z innych ośrodków (UKSW, KUL, UAM, US). W toku projektu zorganizowana została konferencja naukowa (25–26 października 2012), a jego finalnym efektem jest tom zbiorowy Mnemonika i pamięć kulturowa epok dawnych, red. M. Prejs, A. Jakóbczyk-Gola, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2013.

  • 2010

„Europejska Biblioteka Performansu Artystycznego (ECLAP)” - www.eclap.eu

zespół badawczy: prof. dr hab. Leszek Kolankiewicz, dr Dorota Sajewska (kierująca projektem), dr Dorota Sosnowska, Agnieszka Sosnowska

czas trwania: 36 miesięcy (lipiec 2010-czerwiec 2013)

Program na Rzecz Wspierania Polityki w Zakresie Technologii Informacyjnych i Komunikacyjnych (ICT PSP) – Komisja Europejska

Celem projektu ECLAP było stworzenie archiwum online sztuk performatywnych w Europie. Europejska biblioteka dostarcza rozwiązań i narzędzi wspierających instytucje, które zajmują się sztukami performatywnymi i uczestniczą w procesie przejścia od analogowej do cyfrowej Europy, tworząc sieć istotnych europejskich instytucji i archiwów, a także publikując zbiory na platformie Europeana (www.europeana.eu). Głównym założeniem projektu ECLAP było zebranie od instytucji materiałów/zbiorów dotyczących sztuk performatywnych, które nigdy wcześniej nie były dostępne za pośrednictwem internetu. Materiały poświęcone teatrowi, tańcowi, muzyce, sztuce performance, filmowi, takie jak zapisy spektakli, wywiady z artystami, lekcje, materiały dydaktyczne itd. zostały udostępnione na portalu ECLAP (www.eclap.eu) oraz Europeana w formie nagrań wideo, audio, dokumentów, zdjęć, obrazów czy animacji.

  • 2009

„Twórczość słowna w perspektywie antropologicznej: media, gatunki, praktyki”


zespół badawczy: dr hab. Grzegorz Godlewski, dr Agnieszka Karpowicz, dr Marcin Niemojewski, Katarzyna Hagmajer-Kwiatek, dr Olga Kaczmarek, dr Justyna Kowalska-Leder, dr hab. Paweł Majewski, dr Marta Rakoczy, dr hab. Paweł Rodak, dr Matylda Szewczyk

czas trwania: 36 miesięcy (2009–2012)

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (grant KBN)

Projekt – inspirowany myślą Michaiła Bachtina w podejściu do ekspresji językowej – doprowadził do wypracowania koncepcji pozwalającej definiować, analizować i interpretować polską kulturę współczesną – w odniesieniu do medialnych przemian historycznych – przez pryzmat właściwych jej form twórczości słownej i związanych z nią praktyk językowych, a także do wypracowania koncepcji związanej z nimi antropologii literatury.

Efektem projektu jest podręcznik: Antropologia twórczości słownej. Zagadnienia i wybór tekstów, wstęp, red. nauk. Agnieszka Karpowicz, opracowanie Agnieszka Karpowicz, Katarzyna Hagmajer-Kwiatek, Justyna Kowalska-Leder, WUW, Warszawa 2012; oraz tomy – nagrodzone Nagrodą Rektora UW za rok 2014:

Od aforyzmu do zinu. Gatunki twórczości słownej, wstęp Agnieszka Karpowicz, red. Grzegorz Godlewski, Agnieszka Karpowicz, Marta Rakoczy, Paweł Rodak, WUW, Warszawa 2014;

Almanach antropologiczny IV. Twórczość słowna/Literatura. Performance, tekst, hipertekst, red. Grzegorz Godlewski, Agnieszka Karpowicz, Marta Rakoczy, Paweł Rodak, WUW, Warszawa 2014.

Instytut Kultury Polskiej
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel.+48 22 552 03 24
22 552 26 04

Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 552 00 00
NIP 525-001-12-66

Wydział Polonistyki

Projekt i realizacja:
rzeczyobrazkowe.pl