Indywidualne

  • 2016

 

Clara Zgoła – „Literackie praktykowanie miasta: paryskie tożsamości współczesnych powieściopisarzy francuskich”

czas trwania: 24 miesiące, 2016 – 2018
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest wskazanie obszaru, w który współczesne praktyki artystyczne – w tym wypadku głównie literackie – pozostają w uchwytnym związku z praktykami miejskimi, czyli sposobami korzystania z miasta, jego doświadczania, o(prze)pisywania, a także współtworzenia. W centrum refleksji w projekcie znajdują się dwa główne problemy: po pierwsze, analiza i interpretacja opowieści przestrzennych współczesnych powieściopisarzy francuskich, którzy swoją tożsamość, zarówno osobową, jak i artystyczną, definiują właśnie przez pryzmat poczucia paryskiej przynależności; po drugie, kwestia związków pomiędzy stosowanymi przez tych autorów technikami i strategiami literackimi a konkretnymi aspektami miejskiego środowiska, w którym te praktyki uzyskują swoje, nierzadko eksperymentalne, artykulacje. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że badana w projekcie twórczość prozatorska ma charakter autobiograficzny i hybrydowy. Główna hipoteza badawcza brzmi następująco: w przeciwieństwie do nowoczesności paryska, literacka ponowoczesność na ulicach nie została dotychczas odpowiednio zbadana. Cel ten wymaga zarówno odmiennego sformułowania przedmiotu badań – uwzględnienia kreacji z zakresu kultury neoawangardowej, kontr- i subkulturowej, jak i adekwatnej strategii interpretacyjnej – przeniesienia akcentów z historii reprezentacji na antropologicznie zorientowaną analizę praktyk kulturowych.


Jan Borowicz
- „Perwersje Holokaustowe. Pozycja polskiego świadka”

czas trwania: 36 miesięcy, luty 2016 - luty 2019
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

W polskiej pamięci o Holokauście znajdują się reprezentacje Zagłady wykraczające lub będące na granicy tego, co uznawane jest za poprawne, stosowne i możliwe. Najczęściej zbywane są one określeniami o „niestosowności”, „kiczu” czy „tandecie”, oskarżeniami o uruchamianie w widzu lub czytelniku „najniższych instynktów” albo o „epatowanie przemocą i seksualnością”. Wydaje się, że czasem ten wartościujący sąd etyczny lub estetyczny nie ujmuje tego, co niepokoi na głębszym, nieświadomym poziomie tych reprezentacji, czyli skrajnego zbrutalizowania lub naseksualizowania doświadczenia Holokaustu. Perwersyjna reprezentacja Holokaustu stanowiłaby taką formę przetworzenia doświadczenia, w której pewien jego niemożliwy do wytrzymania aspekt nabiera innego znaczenia – gdy skrajna przemoc nasycona jest seksualną przyjemnością. Główny cel projektu stanowi opis i analiza perwersyjnych reprezentacji Holokaustu w polskiej pamięci – przede wszystkim w ostatnich latach, gdy odchodzą ostatni świadkowie.

  • 2015

Agata Zborowska - „Życie rzeczy w powojennej Polsce (1944–1956). Praktyki i wyobrażenia”

czas trwania: 30 miesięcy (sierpień 2015-luty 2018)
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest analiza roli i znaczenia przedmiotów w Polsce w latach 1944–1956. To okres powojennego niedoboru, a zarazem ustanawiania nowego porządku gospodarczego, w którym konsumpcja ograniczała się często do towarów najpotrzebniejszych. Badanie prowadzone jest zatem nie w obrębie rozwiniętego systemu kapitalistycznego, lecz gospodarki centralnie planowanej, w założeniach eliminującej nadprodukcję, a w efekcie prowadzącej do niedoborów. Jego przedmiotem będą zarówno praktyki związane z rzeczami, jak i wyobrażenia – potrzeby, pragnienia i fantazje – na ich temat w pierwszych powojennych latach w Polsce. Zbadania wymaga sposób, w jaki funkcjonowały, relacja, w jakiej pozostawały dwie sfery: odgórna, związana ze strategiami, polityką i regulacjami na poziomie państwowym, oraz oddolna, obejmująca emocje i taktyki pojedynczych osób (Michel de Certeau). Przyjrzenie się rzeczom w relatywnie skrajnej kondycji pozwoli pokazać skomplikowane związki pomiędzy przedmiotami; relacje te w stabilnych warunkach pozostają zwykle niewidoczne.
Katarzyna Kułakowska - „Ruch teatralnej kontrkultury w Polsce z perspektywy jego uczestniczek”

czas trwania: 15 miesięcy (lipiec 2015 – styczeń 2017)
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest zbadanie i opis interpretacji doświadczenia aktorek związanych z teatralną kontrkulturą w Polsce, ujętego przez nie w formę narracji biograficznych oraz podejmowanej przez nie działalności teatralnej. Na podstawie wstępnych rozpoznań autorka projektu formułuje hipotezę, że bycie kobietą w teatrze kontrkultury jest doświadczeniem szczególnym, stojącym ostatecznie w sprzeczności z głównymi postulatami ruchu.
W efekcie analizy zrekonstruowanych przez uczestniczki tego ruchu ich własnych doświadczeń, projekt ma nie tylko przywrócić pamięć o aktorkach, których twórcza działalność była pomijana w dotychczasowych syntezach teatrologicznych, lecz także podjąć próbę odczytania na nowo historii teatralnej kontrkultury w Polsce. Ponadto, traktując grupę teatralną jako „typ idealny” modelu życia społecznego, projekt umożliwi podjęcie refleksji nad podstawowymi dla kultury wzorcami, w szczególności dotyczącymi płci i przypisanych jej ról społecznych.
Najważniejszą dla przedstawionego projektu kategorią badawczą jest doświadczenie, definiowane jako „to, co przeżyte” (Wilhelm Dilthey), a następnie poddane procesom znaczeniotwórczym w trakcie autorskiej retrospekcji (Victor Turner), której efektem może być nie tylko narracja, lecz także – w kontekście badanych tu kobiet – teatralna działalność. Tym samym, efektem realizacji projektu będzie także wydobycie poznawczego potencjału zawartego w kategorii doświadczenia.

  • 2014

Agata Łuksza - „Glamour, kobiecość, widowisko. Aktorka jako obiekt pożądania”

czas trwania: 15 miesięcy (2015–2017)
program: PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Projekt skupia się na badaniu podwójnej relacji pomiędzy kobiecością a widowiskiem (kobiecość w widowisku i jako widowisko) za pomocą kategorii glamour – kodu wizualnego, charakteryzującego nowoczesne środowisko miejskie, który wytwarza i kontroluje pragnienia widzów. Glamour wzmacnia pociągający czar obiektu, działając w paradoksalny sposób: sugeruje widzowi, że obiekt jest osiągalny, a zarazem podkreśla nieprzekraczalny dystans między widzem i obiektem. Kobiecość glamour należy rozumieć jako wariant kobiecości „widowiskowej”, a zatem wytwarzanej, doświadczanej i oglądanej w obrębie widowisk kulturowych, zwłaszcza w przedstawieniach teatralnych. Tym samym kategoria glamour pozwala spojrzeć na instytucję i historię teatru poprzez pryzmat aktorki. Zagadnieniami centralnymi stają się miejsce wyznaczone aktorce w kulturowej instytucji teatru oraz sposoby konstruowania jej cielesności i „zarządzania” nią w spektaklu. W projekcie istotne jest nie tylko zbadanie historycznych gatunków, w których dokonywano glamouryzacji aktorki i w konsekwencji współkształtowano nowoczesny model kobiecości (m.in. burleska anglosaska, komedia muzyczna, rewia), ale także przyjrzenie się próbom zakwestionowania tego modelu.

Marcin Napiórkowski - „Pamięciowy wymiar transformacji ustrojowej w świetle uchwał kommemoratywnych Parlamentu RP podejmowanych w latach 1989–2014”

czas trwania: 24 miesiące (marzec 2015 – marzec 2017)
program: SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest pogłębienie wiedzy o pamięciowym wymiarze polskiej transformacji ustrojowej w efekcie analizy za pomocą narzędzi jakościowych i ilościowych obrazu przeszłości, jaki wyłania się z uchwał kommemoratywnych podejmowanych przez polski parlament w latach 1989–2014. Stanowią one unikatowy, spójny i zamknięty korpus tekstów dokumentujących istotny wymiar polskiego życia politycznego i jego przemiany w ciągu 25 lat po transformacji ustrojowej. Ich szczegółowe opracowanie i analiza pozwoli na postawienie wielu istotnych pytań. Do jakich postaci i wydarzeń z przeszłości odnosi się najczęściej oficjalna pamięć zbiorowa wyrażana w uchwałach parlamentu? Które okresy z przeszłości upamiętniano najchętniej? Jakie elementy (postaci, wydarzenia, ale także konkretne sformułowania) proponowanych uchwał wzbudzały największe spory w toku ich opracowywania w komisjach i podczas dyskusji na sejmowej sali? Jaki był zasięg oddziaływania podejmowanych uchwał mierzony między innymi ich oddźwiękiem medialnym?

Artur Szarecki (współpracownik IKP UW) - „Muzyka popularna w kontekście polityki post-hegemonicznej”

czas trwania: 36 miesięcy (2015–2017)
program: SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Projekt podejmuje problematykę związków muzyki popularnej z władzą kulturową. Jego celem jest wypracowanie nowego ujęcia teoretycznego, które nie skupia się na analizie znaczeń i mechanizmów ideologicznych, lecz raczej na badaniu procesów politycznych dokonujących się poniżej poziomu dyskursu i poza nim. Możliwości te oferuje teoria post-hegemoniczna, oparta na pojęciach afektu, nawyku i „wielości” (multitude). Przy wykorzystaniu tych kategorii przygotowana zostanie analiza dwóch studiów przypadku z najnowszej historii Polski: wybuchu przemocy podczas koncertu Ryszarda „Peji” Andrzejewskiego na festiwalu „Winobranie” w 2009 roku oraz mody na tzw. lipdub, która przyjęła się w wielu polskich instytucjach po roku 2010.

Weronika Parfianowicz-Vertun - „Teksty i działania. Europa Środkowa jako projekt w polskich i czeskich dyskusjach lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku”

czas trwania: 24 miesiące (2014–2015)
program PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Przedmiotem badań są tu projekty Europy Środkowej tworzone w Polsce i Czechosłowacji w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku, publikowane na łamach nieoficjalnych wydawnictw. Zrozumienie środkowoeuropejskich dyskusji oraz przyczyn, dla których właśnie w tym momencie historycznym idea Europy Środkowej stała się istotnym punktem odniesienia dla różnych środowisk, a także interpretacja samych tych projektów, wymaga analizy w kontekście nieoficjalnych obiegów wydawniczych, szerzej – nieoficjalnych obiegów kultury. Celem poszukiwań jest zatem nie tylko analiza tytułowego „projektu”, ale również pogłębienie wiedzy na temat przemian dystrybucji treści kultury.

  • 2013

Marcin Napiórkowski - „Najnowsze próby syntetycznego ujęcia humanistycznych badań nad pamięcią zbiorową. Od teoretyzowania na temat praktyk do praktykowania teorii”

czas trwania: 15 miesięcy (lipiec 2013 – wrzesień 2014)

program Mobilność Plus, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Celem projektu jest systematyczny przegląd najważniejszych współczesnych humanistycznych teorii pamięci zbiorowej oraz próba ich syntetycznego ujęcia w perspektywie praktycznych zastosowań na polskim gruncie. Projekt ma umożliwić wykorzystanie teoretycznych rozpoznań z zakresu funkcjonowania pamięci zbiorowej w rozwiązywaniu konfliktów społecznych, stąd szczególna uwaga poświęcona związkom pamięci i transformacji ustrojowej, kwestiom „osądzania przez pamięć” (transitional justice) oraz konfliktów pamięci. Projekt prowadzony jest we współpracy z uczonymi z University of Virginia, pod opieką naukową prof. Jeffreya Olicka.

Włodzimierz Pessel - „Sąsiedzi za kurtyną ze słonej wody”. Wypracowanie naukowego warsztatu historyka kultury-skandynawisty celem zbadania przełomu nowoczesnego w Danii, roli kapitału kulturowego w państwie socjalnym i nowego ujęcia relacji polsko-skandynawskich

czas trwania: 36 miesięcy (lipiec 2013 – lipiec 2016)

program SONATA, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest przygotowanie obszernej monografii naukowej na temat rozwoju kultury społecznej w Danii po tzw. przełomie nowoczesnym roku 1864. Rekonstrukcja i analiza tego procesu usytuowane zostaną na szerszym tle skandynawsko-polskich (nie tylko duńsko-polskich) relacji kulturowych oraz uwarunkowań geopolitycznych.

  • 2012

Xawery Stańczyk - „Trzeci obieg – praktyki komunikacyjne kultury alternatywnej”

czas trwania: 18 miesięcy (luty 2013 – sierpień 2014)
program PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Trzeci obieg kultury w PRL był alternatywny zarówno wobec obiegu pierwszego, oficjalnego, jak i drugiego, związanego z opozycją polityczną i Kościołem. Tworząca trzeci obieg kultura alternatywna stanowiła szeroką i zróżnicowaną formację, połączoną wspólnym typem wyobraźni, podobnym doświadczaniem otaczającej rzeczywistości, postawami wobec niej i zespołem praktyk komunikacyjnych. Te ostatnie nie zostały dotychczas poddane głębszej analizie. Tymczasem to właśnie metody komunikacji i wymiany myśli były w kulturze alternatywnej najbardziej innowacyjne. Uznaje się je często za prefigurację współczesnych praktyk dotyczących nowych mediów, a zwłaszcza portali społecznościowych w internecie. Kultura alternatywna załamała się w okresie społecznej i politycznej transformacji, ulegając atrofii w latach dziewięćdziesiątych. Celem projektu jest odpowiedź na pytanie, czy upadek kultury alternatywnej był jedynie efektem transformacji, czy też wynikał po części z właściwości praktyk komunikacyjnych trzeciego obiegu, ich immanentnej nietrwałości, efemeryczności i niestabilności.

Magda Szcześniak - „Przestrzenie widzialności. Wizualne konstrukcje tożsamości w Polsce po 1989 roku”

czas trwania: 24 miesiące (luty 2013 – luty 2015)
program PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Celem projektu jest analiza wizualnych sposobów konstruowania tożsamości społecznych w Polsce po roku 1989. Projekt składa się z dwóch części, łączących teoretyczne rozważania na temat wizualnego charakteru tożsamości oraz mechanizmów pokazywania i rozpoznawania tożsamości w przestrzeniach publicznych. Pierwsza część projektu dotyczy kwestii wizualizowania dostatku i przynależności do „wyższej” klasy w latach dziewięćdziesiątych, w drugiej zaś podejmę się analizy polityki widzialności mniejszości seksualnych i procesów kamuflowania oraz rozpoznawania homoerotyczności w polskiej kulturze wizualnej w latach dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych. Właściwym przedmiotem badania są zatem przekształcenia wyobraźni społecznej i wyobrażenia ekonomiczno-społeczne Polski czasów tak zwanej transformacji (samo to pojęcie jest symptomem określonego sposobu myślenia o wydarzeniach i konsekwencjach roku 1989) ujawniające się w szeroko rozumianej przestrzeni publicznej.

Łukasz Zaremba - „Współczesne oblicza ikonoklazmu. Analiza działań o charakterze ikonoklastycznym w Polsce (1989–2012)”

czas trwania: 24 miesiące (luty 2013 – luty 2015)
program PRELUDIUM, Narodowe Centrum Nauki

Przedmiotem badania w projekcie są konflikty wokół obrazów w najnowszej historii Polski, ze szczególnym uwzględnieniem fizycznych napaści na obrazy w przestrzeni publicznej, oraz zaproponowanie teoretycznych i metodologicznych podstaw badania współczesnych gestów „ikonoklastycznych”. Realizacja projektu skupia się na wybranych przykładach agresji wobec przedstawień wizualnych – przede wszystkim wobec dzieł sztuki w galeriach i otwartych przestrzeniach publicznych.

Zuzanna Grębecka - „Legnica – pamięć podzielonego miasta”

czas trwania: 24 miesiące (czerwiec 2011 – czerwiec 2013)
program Narodowego Centrum Nauki

Celem projektu badawczego jest rekonstrukcja powojennej historii Legnicy (od 1945 roku) zachowanej w pamięci jej mieszkańców. Interesujące są tu nie tylko i nie przede wszystkim fakty historyczne, ale ich odwzorowanie w ludzkiej pamięci, zaś przez historię rozumie się nie tyle wielką historię polityczną, ile historię dnia codziennego, oglądaną z punktu widzenia zwykłych ludzi. W dziejach najnowszych Legnicy, jak w soczewce, można ujrzeć historię Polski, a nawet Europy i zimnowojennego świata. Główną kwestią badawczą jest współegzystencja – wymuszona i podporządkowana polityce – obywateli Polski i Związku Radzieckiego, sytuacja podzielonego miasta, zaś kontekstem dla niej – mozaika etniczna. Badania prowadzone są od 2010 roku – i nadal prowadzone, mimo zakończenia projektu, przede wszystkim w ramach warsztatu etnograficznego dla studentów IKP UW.

Instytut Kultury Polskiej
Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel.+48 22 552 03 24
22 552 26 04

Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
tel. +48 22 552 00 00
NIP 525-001-12-66

Wydział Polonistyki

Projekt i realizacja:
rzeczyobrazkowe.pl